دلايل تاخير اجراي طرح انتقال آب سددوستي به مشهد
يكي از اهداف اصلي ساخت سددوستي به عنوان يك سد مشترك توسط دو كشور ايران و تركمنستان، تامين بخش عمده اي از آب شرب مورد نياز شهر مقدس مشهد مي باشد
.
اما در سال هاي اجراي اين پروژه و سال هاي نخست بهره برداري از آن، موضوع انتقال آب به شهر مشهد تا حدودي به فراموشي سپرده شده سرانجام بحران آب و كم آبي شديد سال هاي ٨٤ تا ٨٦ مشهد را به «شهر تشنه» ملقب كرد و مسئولان براي نجات اين شهر از بحران پيش رو به تكاپو افتادند. در اين راستا در اقدامي ضربتي حفر يك صد حلقه چاه آغاز شد و موضوع انتقال آب سددوستي به مشهد نيز كه چندان جدي نبود، به صورت ويژه در دستوركار قرار گرفت.
پروژه بزرگ و عظيم انتقال آب از سددوستي به مشهد از جمله فعاليت هاي عمده دولت نهم است كه با قول مساعد وزير نيرو قرار بود در نهايت اول تابستان امسال به بهره برداري برسد ولي هنوز اين وعده محقق نشده است. گروه گزارش خراسان رضوي ضمن بازديد از اين پروژه، آخرين وضعيت طرح را مورد ارزيابي قرار داده است.
گذري بر تاريخچه سد؛مطالعات طرح انتقال آب از سددوستي به مشهد مقدس در سال ١٣٧٩ خاتمه يافت و عمليات اجرايي از نيمه دوم سال ٨١ آغاز شد. مديرعامل شركت آب منطقه اي خراسان رضوي در بازديد خبرنگار ما از تصفيه خانه سوم مشهد گفت: رشد جمعيت و افزايش شمار زائران در شهر مشهد و اهميت اين كلان شهر به لحاظ مسائل سياسي و اجتماعي سبب شد توجه مسئولان به رفع مشكل كم آبي و به حداقل رساندن آن معطوف شود كه يكي از مهم ترين گزينه ها در اين راستا، طرح انتقال آب سددوستي به مشهد بود و براساس مطالعات انجام شده، انتقال و تصفيه ١٥٠ميليون مترمكعب آب در سال به مرحله اجرا درآمد.
«سيدمرتضي حسيني» افزود: اين پروژه به لحاظ حجم كار و مسير خاص در ايران و حتي منطقه منحصر به فرد است و با حمايت خوب دولت و تلاش پيمان كاران، مشاوران و دست اندركاران، بخش اعظم اين پروژه به اتمام رسيده است.
وي در پاسخ به اين سوال كه سرانجام آب سددوستي كي به مشهد مي رسد، گفت: قسمتي از پروژه طي ماه هاي آينده به بهره برداري مي رسد و كل پروژه را ان شاء الله در نيمه اول سال آينده (٨٨) افتتاح خواهيم كرد.
مهندس «عليرضا طاهري» مدير طرح هاي آب رساني شركت آب منطقه اي خراسان رضوي نيز به خراسان گفت: طرح انتقال آب سددوستي به مشهد شامل اجراي يك خط لوله فولادي به قطر ٢٠٠٠ميلي متر و به طول ١٦٧كيلومتر است. وي با اشاره به اين كه به لحاظ فني ظرفيت لوله ها انتقال ٦مترمكعب آب در ثانيه است، افزود: جنس لوله ها فولادي و به قطرهاي ٢هزار، يك هزارو ٨٠٠ و يك هزارو ٦٠٠ميلي متر است كه پوشش داخلي آن ها رنگ اپوكسي و لاينينگ سيماني و پوشش خارجي آن پلي اتيلن سه لايه و قسمتي بيتومن انامل همراه با حفاظت كاتديك است.
وي با اشاره به اختلاف ارتفاع ٦٤٠متري سد نسبت به شهر مشهد گفت: براي حل مشكل فشار در انتقال آب، باتوجه به اختلاف ارتفاع يك هزار متري در طول مسير و ارتفاعات مرزداران، يك دهانه تونل به طول ٩٣٠متر حفاري و لوله ١٨٠٠ميلي متري از آن عبور داده شده است. به گفته وي ارتفاعات مرزداران ٣٥٠٠متر است و مجريان مجبور به ساخت تونل با دهانه ٦متر شده اند.
وي بااشاره به اين كه اين طرح از محل سددوستي واقع در ٧٥كيلومتري جنوب سرخس تا مشهد مقدس اجرا مي شود، تصريح كرد: ٥ ايستگاه پمپاژ در طول اين مسير پيش بيني شده كه از ٣٣ دستگاه الكترو پمپ هاي غلاف دار جداكننده با مكش مضاعف (در هر ايستگاه ٦ تا ٩ پمپ) استفاده شده است.
مهندس طاهري گفت: پروژه مذكور در جنوب آسياي غربي به لحاظ ابعاد و بزرگي، اول است به گفته وي طرح خط انتقال آب ٩٠درصد، ساخت تصفيه خانه ٧٥درصد و كل طرح انتقال آب از سددوستي به شهر مشهد ٨٩درصد پيشرفت فيزيكي دارد.
مدير طرح هاي آب رساني شركت آب منطقه اي خراسان رضوي به مصرف برق و انرژي اين پروژه اشاره كرد و افزود: ميزان برق مورد نياز ٦٧ مگاوات است كه معادل يك سوم برق توليدي نيروگاه شريعتي مشهد است لذا در طول پروژه ١٥٠كيلومتر شبكه فشارقوي ١٣٢كيلوولت انتقال برق احداث و ٥ پست ١٣٢كيلوولت به ٦/٦كيلوولت احداث شده است. وي با نشان دادن تاسيسات ايستگاه پمپاژ شماره ٤ اين پروژه واقع در ٤٥كيلومتري مشهد گفت: براي اين طرح سيستم كنترل كننده مركزي مجهز به سيستم ارسال اطلاعات از طريق فيبرنوري با شبكه هوايي ايجاد شده است و بستر ارسال و دريافت اطلاعات در كل مسير به صورت آن لاين فراهم شده است به گفته وي در كنار سيستم ديتا، شبكه بي سيم نيز ايجاد شده است.
مهندس «سيفي» يكي از دست اندركاران اين پروژه نيز به خراسان گفت: در ايستگاه هاي پمپاژ علاوه بر الكتروپمپ هاي مجهز و پرقدرت، در مجموع ٩مخزن با حجم ٢٢٥ هزار مترمكعب احداث و استتار شده است و مخازن تنظيم كننده، سيستم كلرزني، شيرخانه جانبي، مخزن تغذيه كننده، ترانسفورماتور مولد برق براي مواقع اضطراري در هر ايستگاه پمپاژ وجود دارد.
به گفته وي چون آب با شدت و حجم بالايي به سمت مشهد پمپاژ خواهد شد، در صورت قطع برق و ايراد در شبكه، احتمال پس زدگي آب در لوله ها وجود دارد كه با حجم ضربه اي معادل١٢٠٠ تن اين پس زدگي مي تواند تمام تاسيسات ايجادشده را درهم بكوبد لذا سازه ويژه اي با كپسول هاي مناسب طراحي شده كه فشار آب را به پمپ ها منتقل نخواهد كرد.
؛قدر آب را بدانيد؛يكي از مهندسان اين پروژه نيز ضمن تشريح ابعاد اين پروژه سنگين گفت: مردم فقط اسم طرح انتقال آب از سد دوستي به مشهد را مي شنوند و منتظرند تا در خانه از آب سددوستي استفاده كنند ولي از پشت صحنه و تلاش هاي چندساله براي انجام اين كار بزرگ اطلاعي ندارند. به گفته وي پيام اصلي دست اندركاران اين پروژه اين است كه مردم در مصرف آب اسراف نكنند ودر شهر تشنه مشهد مردم قدر اين آب را بدانند. وي با اشاره به تلفات انساني در اجراي اين پروژه سنگين گفت: ٨تن از هموطنان در اجراي اين پروژه جان خود را از دست داده اند.
«داوود نطاقي» مهندس جواني كه به عنوان مسئول مكانيكال در بخش پيمان كاري پروژه تصفيه خانه سوم شهر مشهد فعاليت دارد، در تشريح جزئيات اين پروژه به خراسان گفت: تصفيه خانه سوم مشهد به علت ظرفيت بالاي ٦مترمكعب آب در ثانيه به گونه اي طراحي شده كه اولا مساحت سازه هاي بتوني كاهش يابد و ثانيا بتواند با تغييرات دبي، آب ورودي را سريع تنظيم كند. وي با اعلام اين كه در اين تصفيه خانه از فرآيند سوپر پولساتور استفاده شده افزود: براي سرعت بخشيدن به عمليات فيلتراسيون، فيلترها از نوع آكازور V انتخاب شده است.
وي هدف از ساخت اين تصفيه خانه در ٢٥كيلومتري مشهد را تصفيه فيزيكي آب انتقال يافته از سددوستي به مشهد با ظرفيت ١٥٠٠ ليتر در ثانيه و بهره گيري از ٨ دستگاه سوپر پولساتور دوقلو اعلام كرد و افزود: ٢٠دستگاه فيلتر از نوع فيلتر شني دوقلوي آكازور V در اين تصفيه خانه وجود دارد و سيستم گندزدايي نيز دستگاه ازون زني مي باشد.
وي فرآيند تصفيه را شامل مراحل ازون زني اوليه، كوآگولاسيون و انعقاد فلوكولاسيون و زلال سازي از طريق سوپرپولساتور، فيلتراسيون از طريق عبور از فيلترهاي شني و ضدعفوني از طريق تزريق كلر و تنظيم PH اعلام كرد. به گفته وي آب خروجي براي مصرف مردم مشهد در حد استاندارد با PH هفت تا ٥/٨ ، بدون بو و رنگ خاصي خواهد بود.
در مجموع كارگاه هاي متعدد اين پروژه عظيم مشاوران طوس آب و سروآب مجري طراحي و نظارت هستند و بازرسي كار را تجهيزات صنعت آب و برق عهده دار است و «مهار آب» مشاور آزمايش هاي فني است. پيمان كاران آن هم شركت هاي كندوان ، سابير، عمراب، برق منطقه اي، سازه هاي آبي، مروزيست، توسيط، خاورميانه، شيمبار، كاج مهيا، برناك، كولهام، كهرخراسان و اشتوت هستند.
؛علت تاخير در بهره برداري؛مديرعامل شركت آب منطقه اي خراسان رضوي نيز در پاسخ به اين سوال كه علت تاخير در بهره برداري از پروژه بزرگ انتقال آب سد دوستي به مشهد با وجود وعده هاي وزير نيرو چيست؟ گفت: كسري تخصيص اعتبار در سال هاي ٨٥ و ٨٦ سبب شد كه روند كار در اين پروژه تا حدودي تحت تاثير قرارگيرد و ما بدهي هايي را به پيمان كاران داشته باشيم لذا امسال در رابطه با تخصيص اعتبار خوب عمل شد و كار سرعت گرفت. «حسيني» افزود: محدوديت هاي اعتباري سال هاي قبل از يك سو و افزايش هزينه ها و قيمت برخي مصالح، روند اجراي اين طرح ملي را تحت تاثير قرار داده است. به گفته وي قيمت ورق فولادي خريد از فولاد مباركه كه در سال ٨١ كيلويي ٢٣٠تومان بودالان به هر كيلو هزارتومان رسيده است. لذا پيش بيني ما اين است كه تا خاتمه اين پروژه درمجموع٢٨٠ ميليارد تومان هزينه شود.
وي گفت: امسال ٥٠ميليارد تومان اعتبار اين پروژه در سفر استاني دولت به خراسان رضوي تصويب شد و قرار بودكه صددرصد آن را اختصاص دهند ولي تاكنون ٦٠درصد آن پرداخت شده است. وي تصريح كرد: طبق اولين موافقت نامه اي كه براي اجراي پروژه نوشته شده كار در سال ٨١ شروع شد و خاتمه طرح سال ٨٧ بوده كه از برنامه عقب نيستيم. مديرعامل آب منطقه اي خراسان رضوي گفت: تكميل اين پروژه ٥٠ميليارد تومان ديگر اعتبار نياز دارد و از آن جا كه تمركز كارها بر اجراي خط انتقال بوده خوشبختانه اين مرحله از كار رو به اتمام است و كل پروژه را در نيمه اول سال آينده افتتاح خواهيم كرد. وي با اشاره به اين كه با پي گيري استانداري خراسان رضوي و حمايت وزير نيرو، تخصيص اعتبارات پروژه در سال جاري خوب بوده، تاكيد كرد: اين پرداختي ها كافي و كامل نيست.
وي با اشاره به اين كه مصرف آب شرب شهر مشهد در اوج مصرف در ايام زواري و تابستان ٩ تا ١٠هزار ليتر در ثانيه است، افزود: به مرور آب سد دوستي وارد اين شبكه خواهد شد و چاه هاي كم كيفيت و در مراحل بعدي چاه هاي دشت مشهد از مدار بهره برداري حذف خواهد شد تا شاهد تقويت سفره هاي زيرزميني باشيم.
وي يكي از مشكلات اين پروژه را مهيانبودن شبكه توزيع و رينگ ١٥كيلومتري اطراف شهر مشهد اعلام كرد و افزود: به اين دليل در مرحله نخست تنها ٤ پهنه از شهر مشهد كه مناطق زواري و پرجمعيت هستند، از آب سد دوستي بهره مند خواهند شد. به گفته وي مشكل زمين براي احداث منبع ذخيره آب در منطقه كوهسنگي مشهد رفع نشده است و نيازمند تعامل شهرداري و جهادكشاورزي براي تسريع در اين پروژه هستيم
این وبلاگ آثار قلمی جواد حاتمی گزارشگروخبر نگار روزنامه خراسان است.