روزنامه نگار

کلان شهر مشهد با وسعت ۲۲۰ کيلومترمربع، ۲۱ کال و مسيل را در خود دارد و کانال هاي اصلي هدايت آب هاي سطحي هم در آن بالغ بر ۳۰ مورد است اما به دليل ساماندهي نشدن اين کال ها ومسيل ها و از طرفي از حيز انتفاع خارج شدن آن ها، شاهد وقوع حوادثي چون آبگرفتگي در برخي نقاط شهر هستيم. از طرفي تخليه زباله و نخاله هاي ساختماني توسط برخي شهروندان ناآگاه در اين کال ها و مسيل ها، شيوع بيماري سالک را در برخي محلات مشهد سبب شده است.با توجه به نقش اين کال ها و مسيل ها در مهار بحران هاي ناشي از بارش سنگين باران و جاري شدن سيلاب و حفظ سيما و منظر شهري در محلات مختلف، گزارشگر خراسان رضوي در گزارشي ميداني به بررسي آخرين وضعيت کال هاي مشهد پرداخته است.

در گذشته اي نه چندان دور امکان نزديک شدن به کال ها و مسيل هاي درون شهر مشهد به دليل بوي مشمئزکننده آن، حجم بالاي فاضلاب خانگي، رشد نيزارها و آلودگي هاي زيست محيطي وجود نداشت، با کمترين بارش باران و جاري شدن روان آب به خصوص در مناطقي چون «آب و برق»،«نه دره»، «چاهش» و «ديش ديش» آب وارد منازل و معابر مجاور مي شد و خساراتي را به شهروندان وارد مي کرد.البته يکي از دلايل اين امر مسدود کردن کال ها و تجاوز به حريم آن و ساخت مسکن در حاشيه اين مسيل ها بود که بر ابعاد حوادث و خسارت ناشي از آن مي افزود.نگاهي به آمار وقوع سيل ها و آبگرفتگي ها طي سال هاي گذشته در مشهد مويد آن است که اين کلان شهر با وجود داشتن کال ها و مسيل هاي متعدد، آمادگي دفاع در مقابل سيلاب را ندارد.

يکي از بزرگ ترين مسيل هاي شهر مشهد که تاثير بسزايي در جمع آوري و دفع روان آب هاي سطح شهر و حاشيه آن دارد، مسيل اقبال است. اين مسيل بخش عمده اي از روان آب سطحي مسيل هاي فرعي و آبراهه هاي کوچک واقع در دامنه هاي ارتفاعات بينالود را که به سمت شمال جريان دارد، جمع آوري مي کند.به گفته کارشناسان اين مسيل به صورت کمربند ايمني اطراف مشهد را احاطه کرده است و در حوالي کوهسنگي به دوشاخه شرقي و غربي تقسيم مي شود. شاخه اي از اين مسيل که از کوهسنگي به سمت شرق امتداد دارد، به مسيل اقبال غربي يا مسيل دور مشهد معروف است.مسيل اقبال شرقي پس از کوهسنگي به سمت جنوب تغيير مسير مي دهد و بزرگراه کمربندي را در موقعيت پادگان ارتش قطع مي کند و در حاشيه جنوبي بزرگراه به سمت شرق ادامه مي يابد و در ادامه از ترمينال و خيابان حافظ و جاده خلج عبور مي کند و تا اواسط پارک جنگلي طرق امتداد دارد.اين مسيل در ادامه بزرگراه کمربندي را قطع مي کند و وارد شهرک عسکريه مي شود و با عبور از داخل فرودگاه و شهرک شيرين وارد شهرک شهيد رجايي مي شود و تا ۷۵ متري رضوي امتداد مي يابد و در نهايت به کشف رود منتهي مي شود.بخشي از اين کال به همت معاونت فني و عمران شهرداري مشهد بازسازي و تکميل شده و بسياري از مشکلات ناشي از رها بودن آن در مناطق مسکوني برطرف شده است.

مهندس «سيد محمود ريحاني» مدير نظارت بر پروژه هاي عمراني شهرداري مشهد درباره روند احياي اين مسيل به ما مي گويد: طول شاخه اقبال شرقي ۲۱ کيلومتر است که شهرداري مشهد در حوزه شهري ۸ کيلومتر آن را بازسازي کرده است و در برخي نقاط عرض کال به ۱۷ متر مي رسد. ارتفاع ديوارهاي آن هم بين ۴ تا ۵ متر و نيم است. وي با اشاره به اين که تا به حال در اين پروژه ۱۵ ميليارد تومان هزينه شده است، مي افزايد: بازسازي بخشي از کال که در داخل اراضي ارتش، نيروي هوايي و فرودگاه قرار دارد، به عهده شهرداري نيست ولي براي ادامه اين کال از جاده سرخس تا ريل راه آهن به طول ۲ کيلومتر در حال اجراي پروژه هستيم و از ميدان حافظ تا پل انقلاب هم پروژه بازسازي در دستور کار شهرداري مشهد است که اميدواريم تا پايان امسال شروع شود.به گفته وي ادامه اين مسيل از پل ۷۵ متري رضوي تا کشف رود به طول ۷ کيلومتر نيز در اولويت هاي بعدي شهرداري مشهد است.

يکي از ساکنان شهرک شهيد رجايي که منزلش در مجاورت کال اقبال شرقي قرار دارد به ما مي گويد: قبلاً که اين کال مخروبه و رها شده بود، آسايش نداشتيم. حيوانات موذي، موش و گربه از يک طرف و آلودگي هاي زيست محيطي از طرفي ديگر سلامت ما را تهديد مي کرد و حتي شب ها به علت بوي بد کال آسايش نداشتيم ولي شهرداري در سال هاي اخير کال را به صورت بتني ساخته و در دو طرف آن هم فضاي سبز و جاده اي زيبا ايجاد کرده است.او مي افزايد: نکته حايز اهميت اين که در فاصله هاي ۵۰۰ متري هم روي کال پل هاي تردد عابران پياده نصب شده است و اين شرايط اصلاً قابل مقايسه با قبل نيست که تلاش هاي متوليان شهري جاي تقدير دارد.نهر نادري و آب هاي کال معروف به قره خان نيز به اين مسيل مي ريزد و به خارج از شهر هدايت مي شود.

يکي از مسيل هاي مهمي که در شهر مشهد هر از چندي با جاري شدن سيلاب خسارت هايي را نيز به مردم وارد کرده، مسيل آب و برق است که شامل يک مسير اصلي و چند شاخه فرعي است. کال آب و برق اصلي ترين شاخه اين مسيل است که از باغ هاي پاچنار در مجاورت پادگان برونسي سرچشمه گرفته و در مسير خود در جنوب، بولوار وکيل آباد، لادن، صيادشيرازي، آب و برق، ۷ تير، هنرستان، هاشميه و کوثر را قطع کرده و پس از عبور از بولوار شهيد باهنر وارد اراضي دانشگاه فردوسي مي شود و با مسيل هاي اراضي نجفي و چهارچشمه در داخل دانشگاه ادغام مي شود و در ادامه با عبور از باغ ملک آباد در بولوار خيام در مسيل اقبال غربي تخليه مي شود و در نهايت به کشف رود وارد مي شود.يکي از مشکلات بي توجهي به اين مسيل در سال هاي گذشته ساخت وسازهاي متعدد در حاشيه مسيل آب و برق و شاخه هاي فرعي آن بوده است. تخليه نخاله هاي ساختماني نيز زمينه رشد حشرات و تجمع حيوانات موذي و در نهايت شيوع بيماري سالک را ايجاد کرد.

شرايط خاص ژئوپليتيکي منطقه آب و برق و وجود کال هاي منطقه تا به حال خسارت هايي رابه شهروندان ساکن دراين محدوده وارد کرده است. برخي ساکنان مناطق آب و برق، لادن، شهرک صابر و... با اشاره به اين که در سال هاي گذشته آبگرفتگي خسارت هايي را به آن ها وارد کرده است، به خراسان رضوي گفتند: بارندگي شديد به ويژه در فصل بهار سبب طغيان رودها و کال هاي اين منطقه مي شود و متاسفانه کسي هم جوابگوي خسارت وارده به خانواده ها نيست و شاهد نارضايتي مردم هستيم. با اين حال کارشناسان شهري مدعي هستند که در برخي از محدوده هاي شهر مشهد از جمله آب و برق به واسطه شيب زمين هاي موجود، کنترل سيلاب جاري، آسان نيست و به نوعي آستانه تحمل بارش باران در اين محدوده ها ديده نمي شود که نمونه آشکار آن را مي توان در مناطقي چون آب و برق، اراضي زکريا، نجفي، شهرک صابر و... مشاهده کرد.«حسن آبادي» کارشناس مسائل شهري در اين باره مي گويد: در محدوده هايي از شهر که ظرفيت بارش باران را هم ندارد کال ها و مسيل هايي که بايد محل به حرکت درآمدن سيلاب ها و روان آب هاي ناشي از بارندگي هاي سنگين باشد، به دليل برخي سهل انگاري ها مورد تصرف قرار گرفته است و کارايي لازم را ندارد. در اين زمينه اقدام به موقع در احداث کال و مسيل و بهسازي آن ها مي تواند مشکلات ناشي از آب افتادگي منازل را برطرف کند. او مي افزايد: البته در برخي نقاط شاهد تصرف حريم کال و ساخت و سازهايي هستيم که درباره آن ها بايد تصميم گيري شود.

مدير نظارت بر پروژه هاي عمراني شهرداري مشهد درباره اقدامات شهرداري به منظور بهسازي مسيل اصلي آب و برق و شاخه هاي آن در محدوده شهرداري منطقه ۹ مشهد مي گويد: از خيابان شهيد باهنر (دانشگاه) تا بولوار لادن کل مسيل بازسازي شده است طول اين مسيل ۵ هزارو ۴۰۰ متر است که بهسازي آن با ساخت کانال به مقطع ۳ در ۶ متر در ۴ فاز و با صرف ۴ ميليارد و ۵۰۰ ميليون تومان به بهره برداري رسيده است.مهندس «ريحاني» افزود: در تمامي تقاطع ها و خيابان هايي که از روي کال مي گذرد نيز عمليات پوشش کانال انجام شده و براي بهسازي سرشاخه هاي آن هم در سطح منطقه با اعتبار ۹ ميليارد تومان قراردادي منعقد شده است و در مناطق سرافرازان، نجفي، لادن تاکنون بخشي از پروژه با اعتبار ۵ ميليارد توماني امسال اجرا شده است و براي سال آينده نيز کار ادامه خواهد يافت. به گفته وي با بهسازي مسيل ها از دامنه کوه ها تا محلات علاوه بر ايمن سازي مسيل و سرشاخه ها از وقوع سيلاب جلوگيري مي شود و روان آب ها به کال آب و برق و در ادامه به کال اقبال غربي و خيام منتهي خواهد شد.مدير نظارت بر پروژه هاي عمراني شهرداري مشهد با اشاره به اين که به دليل وسعت حوضه آبريز مسيل آب و برق کنترل ظرفيت مقطع موجود و اصلاح و بهسازي مقطع به لحاظ کنترل سيلاب احتمالي بسيار مهم است، خاطرنشان مي کند: لوله گذاري حدفاصل بولوار لادن تا بولوار شهيد برونسي براي هدايت آب هاي سطحي و سيلاب ها، بهسازي و احداث مسيل در ۱۱ لاين اراضي زکريا به طول ۸ هزارو ۷۰۰ متر و پروژه جمع آوري آب هاي سطحي در شهرک صابر تا اواخر سال ۹۲ به اتمام خواهد رسيد.