روزنامه نگار

 روند خشکسالي در کشور در حال حاضر به مرحله بحران رسيده است و اين روزها با درگير بودن ۷۶ درصد کشور با معضل خشکسالي به نظر مي رسد بايد تمهيدات ويژه اي براي مديريت اين بحران از سوي مسئولان انديشيده شود.

گزارش هاي مستند خراسان از روستاهاي سوخته در جنوب خراسان رضوي و خراسان جنوبي «مشتي بود نمونه خروار». درد خشکسالي که از آن به زلزله خاموش ياد مي شود در بسياري از نقاط کشور نياز به درمان و علاج واقعي دارد.

اما آيا آمارها هم وقوع خشکسالي را تأييد مي کند؟ بر اساس تازه ترين بررسي هاي انجام شده در پايگاه مديريت خشکسالي کشاورزي مرکز تحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي استان اصفهان که در آخرين ماه از فصل بهار منتشر شد و در نتيجه تجزيه و تحليل نقشه هاي خشکسالي از ابتداي سال آبي ۹۰-۸۹ تاکنون نشان مي دهد که ايران در شرايط نامطلوبي از لحاظ بارندگي قرار گرفته و پس از سپري شدن ۹ ماه از سال آبي کماکان شاهد غلبه سنگين خشکسالي بر بخش عظيمي از کشور مي باشيم به طوري که در حدود ۷۶ درصد از مساحت کشور خشکسالي حاکم است.به گزارش خبرگزاري مهر، بر اساس نقشه هاي اقليمي منتشر شده از سوي اين مرکز تحقيقاتي مساحتي در حدود 13.7 درصد از مساحت کشور تحت تأثير خشکسالي بسيار شديد بوده است اين مناطق در قالب ۲لکه از ناحيه شرقي نايين شروع شده و پس از در برگرفتن بافق، خور و رباط پشت بادام به طبس مي رسد و لکه ديگر در بخش جنوب غربي کشور در استان خوزستان و نيز به صورت يک ناحيه باريک در منطقه چابهار و جاسک ديده مي شود.

اين در حالي است که مساحت برابر 20.6 درصد از کشور به صورت نواري از نواحي شرقي کشور و جنوب خراسان رضوي و شمال استان خراسان جنوبي و بخش هايي از سمنان به سمت مرکز و سپس جنوب غرب کشور امتداد يافته که در کلاس خشکسالي شديد قرار مي گيرند. شاخه ديگر اين کلاس از ناحيه غرب در امتداد کرانه هاي درياي عمان و خليج فارس به نواحي جنوبي استان سيستان و بلوچستان ختم مي شود.

بر اساس اين گزارش در کلاس خشکسالي متوسط مساحتي حدود 19.6 درصد به صورت ۲ نوار که خشکسالي شديد و بسيار شديد را در برگرفته ديده مي شود. يکي از نوارها از سمت غرب به شمال- شمال شرقي کشيده شده و نوار ديگر از جنوبي ترين ناحيه شروع و بخش اعظم استان فارس را در برگرفته و به شرق کشور (جنوب خراسان جنوبي) مي رسد.

در حالي که مردم، مسئولان محلي و برخي نمايندگان خانه ملت از بي توجهي دولت و اختصاص نيافتن اعتبارات خشکسالي و حمايتي گلايه دارند اما «محمدکريم عابدي» نماينده ۴ شهرستان درگير خشکسالي شديد در استان هاي خراسان جنوبي و يزد مي گويد: دولت تلاش هاي زيادي را براي حمايت از کشاورزان انجام داده و مي دهد!

حجت الاسلام «محمدعلي رضايي» نماينده مردم شهرستان هاي تربت حيدريه، مه ولات و زاوه در مجلس با اشاره به گسترده بودن خشکسالي در کشور به ما مي گويد: از اختصاص اعتبار ويژه خشکسالي به ديگر استان ها اطلاعي ندارم ولي در خراسان رضوي و حوزه انتخابيه ام هيچ خبري از اعتبار حمايتي نيست وخشکسالي بيداد مي کند. وي با اشاره به اين که در شهرستان مه ولات در سال زراعي جاري تنها ۶۷ ميلي متر بارندگي داشته ايم مي افزايد: هم اکنون در حال سرکشي از روستاها هستم و وضعيت زندگي مردم بسيار اسف بار است و چون ديم زارها خشکيده و مردم منبع درآمدي ندارند مجبور به فروش گوسفندان خود شده اند.

وي با تاکيد بر اين که تا به حال هيچ کمکي به روستاييان اين شهرستان ها نشده است و قنات ها و چشمه ها نياز به احيا دارد ولي کسي به سراغ آن ها نرفته است مي افزايد: انتظار داريم مسئولان به فرياد روستاييان برسند چرا که در سخت ترين شرايط دارند روزگار مي گذرانند و اگر دير به کمک آن ها شتافته شود و اعتبارات حمايتي دير ابلاغ و به دست آن ها برسد وضع زندگي مردم به هم خواهد ريخت و احياي دوباره آن مشکل خواهد بود.

اين عضو مجمع نمايندگان خراسان رضوي مي گويد: مهم ترين پيامد بي توجهي به روستاييان کوچ آن ها از روستاها به حاشيه شهر است که بازگرداندن آن ها کار سخت و نشدني است لذا مسئولان اگر مي خواهند کمک کنند الان وقت آن است. وي از ارسال نامه مجمع نمايندگان به مسئولان کشوري و پي گيري استاندار خبر مي دهد و با اشاره به کمبود امکانات و خشکسالي مفرط در منطقه، فشار بانک ها به روستاييان براي بازپرداخت تسهيلات را معضل جدي بيان مي کند و از دولت درخواست دارد با توجه به حجم بالاي خسارت خشکسالي لااقل با تمديد تسهيلات بانکي دولت به نحوي به فرياد آسيب ديدگان برسد.

«محمدکريم عابدي» نماينده مردم شهرستان هاي فردوس، بشرويه، سرايان و طبس نيز که به اتفاق مديران کل استان يزد در حال بازديد از روستاهاي بخش دستگردان طبس بود به خراسان مي گويد: موضوع خشکسالي چند سالي است که گريبانگير کشور شده و از آن جا که آب مانند طلا ارزشمند است و بدون آن نمي توان زندگي کرد لذا در قانون هدفمندي يارانه ها ۱۵درصد سرمايه گذاري ها به بخش کشاورزي و استفاده بهينه از آب اختصاص دارد و با تقبل ۸۰ درصد هزينه  اجراي طرح هاي آبياري نوين دولت گام اساسي را براي نجات کشاورزي کشور از تبعات کم آبي برداشته است.

وي معتقد است: رسانه ها بايد به جاي ترساندن مردم از خشکسالي و بحران، از اين فرصت استفاده کرده و مردم را به اصلاح ساختارهاي مصرف آب وحرکت به سوي کشت هاي مدرن و بهره وري راهنمايي کنند. وي با اشاره به افزايش بودجه کشاورزي مي گويد: صندوق حمايت از کشاورزان نيز تاسيس شده است که با تامين نقدينگي مي تواند در خدمت کشاورزان باشد.او در پاسخ به اين سوال که آيا خاص خشکسالي هم دولت کمکي در نظر گرفته است؟ اظهار مي دارد: در هر استان مديريت بحران فعاليت دارد و بحث خشکسالي هم يکي از پي گيري هاي اين ستاد است و اگر چه اعتبارات به خود شهرستان ها تفويض شده ولي هنوز رقمي خاص خشکسالي در نظر گرفته نشده است.

در حالي که امام جمعه گناباد در جنوب خراسان رضوي مدعي است خشکسالي در اين شهرستان به صورت يک فاجعه درآمده است و نياز به يک حرکت جهادي دارد، استاندار خراسان رضوي هم تاکيد دارد که خشکسالي در اين استان بايد به دغدغه مسئولان کشور تبديل شود.

حجت الاسلام «حسن صادقي» امام جمعه گناباد با اشاره به وضعيت خشکسالي در اين شهرستان مي گويد: در گناباد با يک خشکسالي ۱۳ساله روبه رو هستيم و کشاورزان انتظار دارند دولت در اين زمان آن ها را بيشتر از گذشته مورد حمايت خود قرار دهد.وي افزود: خشکسالي در شهرستان گناباد بيشتر در کاخک و روستاهاي اطراف آن به صورت يک فاجعه درآمده است که يک زلزله خاموش است و نياز به يک حرکت جهادي دارد.امام جمعه گناباد ادامه داد: در بخش کاخک و روستاهاي اطراف آن مردم تنها براي زنده نگه داشتن درختان با تانکر آب مي آورند که اگر بخشکد مردم روانه شهر خواهند شد و اين در حالي است که در سال هاي گذشته يارانه اي براي تانکرها در نظر گرفته مي شد ولي سال گذشته اين کمک نيز حذف شد و الان براي يک تانکر آب و زنده نگه داشتن درختان تا سال آينده بايد ۵۰هزار تومان بپردازند در حالي که هيچ درآمدي هم ندارند.

با اين حال استاندار خراسان رضوي هم گفت: خشکسالي در استان بايد به دغدغه مسئولان کشوري تبديل شود.

محمود صلاحي در ديدار با مسئولان دستگاه هاي اجرايي مرتبط با خشکسالي کشاورزي اظهار داشت: متاسفانه ذهنيت بعضي از اقشار جامعه و حتي مسئولان از وضعيت استان خراسان رضوي استاني با گردش مالي بالا و بارندگي هاي مناسب است.

وي با اشاره به اين که هم اکنون بيش از ۹۰درصد مساحت استان دچار خشکسالي شديد و حاد است، افزود: بايد ابعاد و آثار خشکسالي در مناطق مختلف استان به وزراي محترم و مسئولان مرتبط شناسانده شود تا در تصميم گيري ها و توزيع اعتبارات در سطح ملي منعکس و مد نظر قرار داده شود.استاندار خراسان رضوي تصريح کرد: به دليل وسعت، جمعيت و خاص بودن شرايط استان، بحران خشکسالي خراسان رضوي را بايد به دغدغه اي براي وزراي مرتبط و معاونان رئيس جمهوري تبديل کنيم.

نماينده مردم اصفهان در مجلس شوراي اسلامي هم گفت: دود خشکسالي هاي چند سال اخير در چشم مردم مناطق شرق اصفهان رفته و در حال حاضر مردم شهرهاي پايين دست با معضل نبود آب دست و پنجه نرم مي کنند.

به گزارش فارس «حميدرضا فولادگر» با اشاره به کم آبي و خشک شدن رودخانه زاينده رود اظهار داشت: در خشکسالي هاي پياپي در چند سال اخير بيشترين خسارت متوجه کشاورزان شرق اصفهان که اين حرفه تنها منبع درآمد و ارتزاق آن ها به شمار مي رود، شده و اين در حالي است که در مناطق بالادست کشاورزي شغل دوم و يا سوم مردم محسوب مي شود.

وي با اشاره به اين که مديريت اجرايي در مورد استفاده از منابع آبي کوتاهي کرده است، تصريح کرد: عملکرد ضعيف مديران مياني در چند سال اخير سبب به وجود آمدن اين وضعيت حساس شده است و دود خشکسالي ها در چشم مردم مناطق شرق رفته و در حال حاضر مردم شهرهاي پايين دست با معضل نبود آب دست و پنجه نرم مي کنند.

رئيس شوراي اسلامي بخش مرکزي دماوند نيز گفت: تامين آب زراعي نخستين اولويت مناطق روستايي شهرستان دماوند محسوب مي شود اما کشاورزان براي دريافت بودجه هاي خشکسالي سردرگم هستند.

به گزارش خبرگزاري فارس «جعفر سيدآبادي» اظهار کرد: مسئولان جهاد کشاورزي شهرستان و مديران امور بودجه استان تهران در حالي از اختصاص اعتبارات خشکسالي سخن به ميان مي آورند که نامه اي در اين خصوص به نواحي روستايي ابلاغ نشده است.

وي تصريح کرد: بر اساس نامه هاي ارسالي از سوي اهالي مناطق روستايي به بخشداري مرکزي دماوند و شوراي اسلامي اين بخش هيچ گونه بودجه اي براي خشکسالي به اين نواحي پرداخت نشده است.

رئيس شوراي اسلامي بخش مرکزي دماوند با بيان اين که کشاورزي دماوند با کمبود آب زراعي مواجه است، افزود: تامين آب زراعي نخستين اولويت مناطق روستايي شهرستان دماوند محسوب مي شود اما کشاورزان براي دريافت بودجه هاي خشکسالي سردرگم هستند.سيدآبادي خواستار شفاف سازي در اختصاص اعتبارات خشکسالي به مناطق روستايي شد و افزود: خواسته به حق مردم و به تبع آن بخشداري و شوراي اسلامي بخش مرکزي دماوند شفاف سازي در اختصاص اعتبارات خشکسالي و ابلاغ کتبي آن به اهالي است تا دست کم تکليف کشاورزان در اين زمينه مشخص شود.

خشکسالي گسترده در استان فارس علاوه بر کاهش ۵۰۰ هزارتني توليد گندم، افزون بر ۳۸ هزار ميليارد ريال خسارت به بخش کشاورزي وارد کرده است. مهندس «انوشيروان کاظمي» معاون برنامه ريزي و امور اقتصادي جهاد کشاورزي استان فارس به ايسنا گفت: متاسفانه ميزان خسارت آن قدر گسترده و وسيع است که اعتبارات تخصيصي تنها بخش بسيار ناچيزي از خسارت ها را جبران مي کند. به گفته وي در سال ۸۷ بيش از ۱۴ هزار ميليارد ريال، در سال ۸۸ حدود ۲۵ هزار ميليارد ريال و در سال ۸۹ نزديک به ۳۹ هزار ميليارد ريال و امسال ۳۸ هزار ميليارد ريال حجم خسارات خشکسالي برآورد شده ولي اعتبارات خشکسالي استان در سال ۸۷ معادل 13.8 درصد کل خسارات و در سال ۸۸ تنها 4.3 درصد حجم خسارات بوده است.

به گفته وي حمايت دولت و تخصيص اعتبارات کافي براي حمايت از توليدکنندگان و بازسازي زيرساخت ها ضروري است.

استان بوشهر در حاشيه خليج فارس نيز از استان هاي درگير با پديده خشکسالي است به گونه اي که به گفته «رضا سبحانيان» معاون آبخيزداري اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري اين استان در ۲۴ سال گذشته ۱۸ سال با پديده خشکسالي روبه رو بوده است.وي مي گويد: اين امر شرايط بحراني را در تامين آب کشاورزي اين استان ايجاد کرده و بيلان منفي چاه هاي کشاورزي و کاهش دبي  رودخانه ها نگران کننده است.

مدير جهاد کشاورزي کاشان از فاجعه بزرگ خشکسالي و بحران مرگ تدريجي بخش کشاورزي در اين شهرستان خبر داد.

جواد امان پور به خبرنگار باشگاه خبرنگاران گفت: بزرگ ترين مشکل بخش کشاورزي رسيدن اعتبارات پس از فصل تابستان است.وي، با اشاره به تخصيص اعتبار يک ميليارد و ۶۰۰ميليون ريالي مديريت بحران استان اصفهان به بخش کشاورزي اين شهرستان در سال جاري افزود: اختصاص اين اعتبار کمک بزرگي براي جلوگيري از فاجعه بزرگ خشکسالي و نابودي کشاورزي در کاشان است.به گفته وي، براي جلوگيري کامل از وقوع فاجعه بزرگ خشکسالي و مرگ تدريجي کشاورزي در کاشان مبلغ ۲۰ ميليارد ريال براي لوله گذاري، مرمت قنات ها و تامين آب مورد نياز است.مدير جهاد کشاورزي کاشان، ميزان آبدهي ۵۰۰ رشته قنات هاي اين شهرستان را در سال هاي عادي ۱۲۰ ميليون متر مکعب دانست و گفت: متاسفانه در حال حاضر به علت خشکسالي امسال بيش از ۴۰ درصد از اين ميزان آبدهي يعني حدود ۴۸ ميليون متر مکعب آن کاهش يافته است.

۶۰ درصد کشاورزان چهارمحالي به علت خشکسالي، گندم هاي ديم را به جاي علوفه برداشت کردند.

به گزارش موج «نورا... حيدري دستنايي» نماينده مردم اردل و فارسان در مجلس با انتقاد از فقدان برنامه ريزي دقيق براي مهار آب هاي سطحي استان چهارمحال و بختياري، خشکسالي را مهم ترين مشکل کشاورزان اين استان اعلام کرد و گفت: چهارمحال وبختياري پرآب ترين استان کشور است که به علت فقدان برنامه ريزي با خشکسالي دست وپنجه نرم مي کند.

نماينده مردم اردل، فارسان، کيار و کوهرنگ در مجلس شوراي اسلامي، تصريح کرد: در چند سال گذشته با تغيير شکل بارش در استان چهارمحال و بختياري از برف  به باران، شاهد اين هستيم که اين استان پربارش به علت فقدان برنامه ريزي براي مهار آب هاي روان با مشکل خشکسالي روبه رو شده است و سفره هاي زيرزميني اين استان نيز در حال خالي شدن هستند.

و اما اقليم اين مرز و بوم و تغييرات اقليمي دنيا روزهاي سخت تري را پيش روي ما قرارداده و تاکنون مديريت نادرست خشکسالي اثرات سوئي را بر کشاورزي و دام پروري  ما به جا گذاشته است. اينک فعالان اقتصاد کشاورزي با تاکيد بر لزوم تهيه يک طرح جامع براي مقابله با خشکسالي تاکيد دارند که خروج از دوره خشکسالي به معني تمام شدن تبعات منفي ايجاد شده طي ساليان گذشته نيست، بخش هاي آسيب ديده از خشکسالي نياز به حمايت ها و سرمايه گذاري هاي دولت دارد.

خشکسالي همواره به عنوان يکي از پديده هاي اقليمي زيان بار مطرح بوده و با توجه به ميزان خسارت اقتصادي و اجتماعي که به بار مي آورد به عنوان يکي از بلاياي طبيعي محسوب مي شود.ايران هم جزو مناطق کم باران جهان است و بر اساس گزارش هاي رسمي هم اکنون ۷۶ درصد مساحت کشور درگير خشکسالي است و تداوم خشکسالي ۱۳ ساله در بسياري از نقاط کشور ادامه حيات روستاييان را مشکل کرده و آهنگ مهاجرت را نواخته است. اگرچه صاحب نظران مديريت نادرست خشکسالي را سبب افزايش تأثيرات سوء آن بر کشاورزي و دام پروري مي دانند و مسئولان هم سال هاست که از مديريت ريسک و تهيه طرح جامع براي مقابله با خشکسالي سخن مي گويند ولي تغيير اقليم و شرايطي که امروز در بسياري از نقاط ايران وجود دارد لزوم تهيه يک طرح جامع و راهبردي در حوزه خشکسالي و تغيير رويکردها به سمت اصلاح ساختارها و فعاليت هاي زيربنايي را الزامي کرده است. حمايت دولت و سرمايه گذاري اولين انتظار روستاييان براي کاهش مشکلات اين درد کهنه و رنج آور است اما گويا مسئولان ستاد مديريت بحران در خواب زمستاني هستند