روزنامه نگار

خبرنگاري کاري سخت است و حساس، نه زمان مي شناسد و نه مکان، نه سرما مانع کار مي شود و نه گرما. قداست اين کار را هيچ قلمي ياراي نوشتن نيست و اگر هرازچندي سطرهايي از روزنامه را هم به اين قشر يا به عبارتي به «خودمان» اختصاص دهيم خودستايي نيست.

خبرنگاران که سنگ صبور همه آحاد جامعه هستند و همه آنان را وجدان هميشه بيدار جامعه مي دانند، امروز مي خواهيم از چالش هاي يک قانون که به نفع جامعه خبرنگاري است بنويسيم.

۹ سال از تصويب قانون بازنشستگي مشاغل سخت و زيان آور از سوي مجمع تشخيص مصلحت نظام مي گذرد اما هنوز مشاغل خبرنگاري که يکي از مشمولان اين قانون هستند آن طور که بايد و شايد از مزاياي آن بهره مند نشده اند.

به دليل تبعات روحي و رواني و حتي جسمي بعضي از مشاغل و فعاليت ها قانون بازنشستگي پيش از موعد اين نوع حرفه و مشاغل مصوب و در سال ۱۳۸۰ به تاييد مجمع تشخيص مصلحت نظام رسيد و براساس ماده ۱۲ آيين نامه اجرايي آن حرفه خبرنگاري و روزنامه نگاري نيز مشمول اين قانون شد.

با توجه به ابهام ها در چگونگي اجراي اين قانون به ويژه در حوزه خبرنگاران در دولت هاي مختلف طي سال هاي گذشته پي گيري هاي زيادي انجام شد.

در تصويب نامه هيئت وزيران که 1383.9.11 با امضاي محمد رضا عارف معاون اول رئيس جمهور به وزارت خانه هاي فرهنگ و ارشاد اسلامي، کار و امور اجتماعي و رفاه و تامين اجتماعي ابلاغ شد آمده است: هيئت وزيران در جلسه مورخ 1383.9.1 بنا به پيشنهاد مشترک وزارت خانه هاي رفاه و تامين اجتماعي، صنايع و معادن، کار و امور اجتماعي و فرهنگ و ارشاد اسلامي تصويب کرد: متن زير به عنوان تبصره به بند ۲ ماده ۱۲ آيين نامه اجرايي بند ۵ جزء(ب) ماده واحده قانون اصلاح تبصره (۲)، الحاقي ماده ۷۶ قانون اصلاح مواد ۷۲ و ۷۷ و تبصره ماده ۷۶ قانون تامين اجتماعي مصوب ۱۳۵۴ و الحاق دو تبصره به ماده ۷۶ مصوب ۱۳۷۱ موضوع تصويب نامه شماره ۵۸۳۵۲/ ت ۲۵۹۶۰ ه، مورخ 1380.12.27 الحاق مي شود:

تبصره- مصاديق خبرنگاري به شرح زير است:

الف: گزارشگر و مصاحبه کننده

ب: خبرنگار عکاس يا عکاس خبرنگار ، دبير سرويس ، معاون و دستيار دبير سرويس.

پس از اين مصوبه هم اداره کل تامين اجتماعي استان خراسان رضوي طي نامه اي در 1383.12.18 به دفتر هماهنگي امور اجرايي استان هاي سازمان تامين اجتماعي مشاغل سخت و زيان آور کارکنان روزنامه خراسان را که به تاييد کميته استاني رسيده است به اين شرح اعلام کرد: چاپ  هايدنبرگ و مشاغل کارگران: کمک، استادکار، کارگر ماهر با درجه بندي مختلف و ارشد در قسمت هاي (ليتوگرافي- ميز کنترل و فرمان چاپ، تاکن روزنامه و تغذيه کاغذ رول)، خبرنگار، خبرنگار عکس و دبير سرويس ، معاون و دستيار معاون، دبير سرويس، گزارشگر و مصاحبه کننده با توجه به مصوبه مورخ 83.9.1 هيئت وزيران.

اواخر سال ۸۶ هم دولت به دنبال پي گيري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي دوباره مشمولان اين قانون را اعلام کرد و با ابلاغ اصلاحيه ماده ۸ آيين نامه اجرايي مشاغل سخت و زيان آور ، گستره بيشتري از حرفه خبرنگاري در زمره اين مشاغل قرار گرفت.

اين آيين نامه هم در بهمن ۸۷ براي اجرا از سوي داوودي معاون اول رئيس جمهور ابلاغ شد و براساس اين مصوبه همه مشاغل مربوط به حوزه خبر مانند خبرنگار، گزارشگر، دستيار دبير، سردبير ، کارشناس امور خبري در زمره مشاغل سخت و زيان آور محسوب مي شود.

براساس اصلاحيه ديگري در اين آيين نامه، نماينده اي از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي براي دفاع از حقوق خبرنگاران در کميته بدوي و تجديدنظر مشاغل سخت و زيان آور حضور خواهد داشت.

حرف و حديث هايي که درباره تحقق اين موضوع مطرح مي شد کار را به جايي رساند که بار ديگر هيئت وزيران در هفدهم مرداد ماه سال جاري (مصادف با روز خبرنگار) بر اين موضوع تاکيد کرد:هيئت وزيران در جلسه مورخ 1389.5.17 بنا به پيشنهاد وزارت رفاه و تامين اجتماعي و به استناد اصل يکصد و سي و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران تصويب کرد:

سنوات بازنشستگي افرادي که مطابق قانون اصلاح تبصره(۲) الحاقي ماده(۷۶) قانون اصلاح مواد( ۷۲) و (۷۷) و تبصره ماده (۷۶) قانون تامين اجتماعي- مصوب ۱۳۵۴ و الحاق دو تبصره به ماده (۷۶)- مصوب ۱۳۷۱- مصوب ۱۳۸۰ و آيين نامه اجرايي بند (۵) جزء (ب) قانون ياد شده به عنوان خبرنگار شناخته شده و سنوات اشتغال آن ها در شغل خبرنگاري ۲۰ سال متوالي يا ۲۵ سال متناوب باشد براي محاسبه مستمري بازنشستگي با ضريب( يک و نيم) محاسبه مي شود و محمدرضا رحيمي معاون اول رئيس جمهور آيين نامه بازنشستگي با ۲۰ سال سابقه براي خبرنگاران را ابلاغ کرد .

«صادق محصولي» وزير رفاه و تامين اجتماعي در توضيح اين مصوبه گفته بود: براساس قانون سابق اگر خبرنگاري ۱۹ سال کار پيوسته خبرنگاري مي کرد، نمي توانست از اين سابقه براي بازنشستگي مشاغل سخت و زيان آور استفاده کند و بايد ۱۱ سال باقي مانده را در جايي کار مي کرد و در ۳۰ سالگي بازنشسته مي شد اکنون با قانون جديد خبرنگاري با ۱۹ سال سابقه کار پيوسته به جاي ۱۱ سال اگر يک و نيم سال سابقه کار در حرفه اي ديگر داشته باشد مي تواند بازنشسته شود و اين در حالي است که در قانون قبلي در حق خبرنگاران اجحاف مي شد.

وي ادامه داد: وزارت رفاه در حال رايزني با مجلس است تا اگر کسي ۲۴ سال به طور ناپيوسته سابقه کار خبرنگاري داشته باشد بتواند بازنشسته شود براساس اين قانون هر سال سابقه کار خبرنگاران مشمول قانون تامين اجتماعي يک و نيم سال محاسبه شده و در پايان ۲۰ سال فعاليت مي توانند بازنشسته شوند.

در حالي که در ماده ۱۲ اين قانون حرفه خبرنگاري و روزنامه نگاري سخت و زيان آور شناخته شده است و شاغلان در اين بخش مي توانند بعد از ۲۰ سال کار متوالي بازنشسته شوند اما برخي نواقص و تبصره هاي موجود بسياري از خبرنگاران را در اجرا براي بهره مندي از تسهيلات اين قانون با مشکل مواجه کرده است.

خبرنگار يکي از روزنامه هاي کثيرالانتشار در گفت و گو با ما مي گويد: هرچند تصويب و ابلاغ قانون مشاغل سخت و زيان آور و قرار گرفتن حرفه خبرنگاري و روزنامه نگاري در زمره آن پس از سال ها، کورسوي اميدي براي اين قشر به شمار مي آمد اما برخي نواقص و تبصره هاي متعدد از همان اول اعلام اين موضوع خبرنگاران را براي برخورداري از مزاياي آن نگران کرده است.

به گفته وي يکي از مشکلات بازنشستگي پيش از موعد براي حرفه خبرنگاري اين بود که سازمان هاي بيمه گر فقط سمت خبرنگار را شامل بهره مندي از قانون بازنشستگي مشاغل سخت و زيان آور مي دانستند و به اين ترتيب تعداد زيادي از فعالان حوزه مطبوعات از مزاياي اين قانون محروم بودند ولي سرانجام با تلاش هاي فراوان اين مشکل پس از مدتي با اصلاح ماده ۸ قانون برطرف شد.

يک خبرنگار با ۲۵ سال سابقه کار در شغل خبرنگاري نيز مي گويد: درخواست بازنشستگي پيش از موعد به استناد قانون مشاغل سخت و زيان آور را سال قبل به تامين اجتماعي ارائه کرده ام و بعد از ۶ ماه پي گيري امسال به من اعلام شد که تامين اجتماعي پرونده ام را بررسي کرده و گويا عنوان شغلي من که خبرنگار بوده ام با ضوابط آن ها مطابقت ندارد.

به گفته وي استنادات آن ها به نامه هاي اداري و مکاتبات موسسه و محتويات پرونده ام بوده است و اگر موسسه (روزنامه اي که در آن کار مي کنم) در نامه اي اداري براي معرفي به بانک به منظور اخذ وام مرا کارمند يا کارگر معرفي کرده است امروز به بهانه اين مدرک مي گويند شما خبرنگار نيستيد.

وي مي افزايد: طي اين سال ها صدها خبر به نام من در روزنامه چاپ شده ولي آقايان حرف خودشان را ملاک عمل مي دانند.

اين خبرنگار حوزه اجتماعي مي افزايد: متاسفانه تامين اجتماعي براي شانه خالي کردن از زير بار اين قانون پرونده بسياري از افراد مشمول قانون را به دليل اين که شغل آن ها در احکام کارگزيني گزارشگر، نويسنده، دبير صفحه و ... که اعضاي تحريريه و روزنامه نگار محسوب مي شوند تاييد نمي کند و مدعي است که به ما ابلاغ شده فقط شغل «خبرنگاري» مشمول قانون است اين در حالي است که طبق ضوابط نماينده اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي و عضو کميته سخت و زيان آور اين مشاغل را تاييد مي کند.

يک خبرنگار مشهدي هم با اعلام اين که سازمان تامين اجتماعي فقط آيين نامه هاي داخلي خود را ملاک عمل مي داند و خيلي از مشاغل تحريريه روزنامه ها را مشمول قانون نمي داند مي گويد: با وجود افراد زيادي که مشمول اين بازنشستگي مي شوند متاسفانه تا به حال در استان خراسان رضوي تعداد خبرنگاراني که با اين قانون بازنشسته شده اند کمتر از انگشتان يک دست است.

يک فعال مطبوعاتي هم که خواست نامش فاش نشود مي گويد: اگرچه چالش اصلي بحث سخت و زيان آور بودن حرفه خبرنگاري در شمول تمام کساني که در تحريريه يک روزنامه يا خبرگزاري مشغول فعاليت هستند سرانجام رفع شده است ولي دستگاه هاي اجرايي متولي در برابر اجراي قانون بازنشستگي پيش از موعد خبرنگاران مقاومت مي کنند.

اين روزنامه نگار مي افزايد: سليقه برخي از مسئولان دخيل در اجراي اين طرح با اين موضوع که خبرنگاري جزو مشاغل سخت و زيان آور است همخواني ندارد و تا زماني که اين ديدگاه اصلاح نشود، آيين نامه ها و نشست هاي وزارت ارشاد و تامين اجتماعي موثر نخواهد بود.

وي با اعلام اين که قانون بازنشستگي مشاغل سخت و زيان آور پس از تصويب مجلس ششم در سال ۱۳۸۰ توسط مجمع تشخيص مصلحت نظام تاييد شد و در ماده ۱۲ حرفه خبرنگاري و روزنامه نگاري نيز شامل اين موضوع مي شود اما خبرنگاران بسياري از چگونگي بهره مندي از اين قانون بي اطلاع و يا محروم هستند.

به گفته وي به نظر مي رسد از آن جا که عملياتي شدن اين قانون و بازنشسته کردن خبرنگاران پس از ۲۰ سال هزينه هايي را به سازمان تامين اجتماعي تحميل مي کند عزم و اراده جدي در ميان مجريان اين قانون وجود ندارد و طبق اطلاع در برخي نقاط کشور ادارات تامين اجتماعي با تفسيرهاي متفاوت، اجرا نشدن ماده ۷۶ قانون تامين اجتماعي را در قبال خبرنگاران سبب شده اند.

اما مشکلات و نواقص قانون مشاغل سخت و زيان آور يکي دو تا نيست و در اين ميان خبرنگاران دولتي سرشان بي کلاه مانده است.

تنها خبرنگاراني مي توانند از مزاياي اين قانون بهره مند شوند که تحت پوشش سازمان تامين اجتماعي باشند يعني حق بيمه آن ها به اين سازمان واريز شده باشد.

با اين تفاسير برخي خبرنگاران خبرگزاري ها و روزنامه هاي دولتي مشمول اين قانون نمي شوند.

«زاکاني» از خبرنگاران يکي از خبرگزاري هاي دولتي مي گويد: ازآن جا که قانون مشاغل سخت و زيان آور براي شغل خبرنگاري در حوزه سازمان تامين اجتماعي تعريف شده است و ما به عنوان کارمند دولت مشمول نظام هماهنگ پرداخت حقوق کارکنان دولت هستيم نمي توانيم از قانون بازنشستگي پيش از موعد استفاده کنيم.

وي مي افزايد: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي بايد پي گيري کند تا با کمک دولت مشکل اين قبيل خبرنگاران هم برطرف شود.

يک کارشناس تامين اجتماعي که خواست نامش ذکر نشود در گفت وگو با ما مي گويد: سازمان تامين اجتماعي درباره بازنشستگي شاغلان در کارهاي سخت و زيان آور مطابق قانون اقدام مي کند و متقاضيان بايد فرم مربوط را تکميل و تاييد کميته ۵ نفره استاني درباره سخت و زيان آور بودن شغل خود را دريافت کنند و به شعبه تامين اجتماعي ارائه دهند.

به گفته وي شعبه تامين اجتماعي هم با بررسي پرونده و مدارک متقاضي درباره صحت سابقه بيمه و شغل نام برده اظهارنظر و پرونده را به کميسيون مربوطه در سازمان تامين اجتماعي ارسال مي کند و در آن جا با بازنشسته شدن بيمه شده بعد از ۲۰ سال موافقت مي شود.

اين کارشناس درباره بازنشستگي پيش از موعد خبرنگاران مي گويد: طبق ضوابطي که سازمان به ما ابلاغ کرده خبرنگاران و بعضي از مشاغل فني روزنامه ها که به تاييد کميته استاني مشاغل سخت و زيان آور رسيده است مشمول اين قانون هستند. وي ضمن اظهار بي اطلاعي از مصوبه هيئت وزيران در آذر ۸۳ مي گويد: مصاديق خبرنگاري را کميته استاني هم اگر تاييد کند شعبه هاي تامين اجتماعي آن ها را اعمال خواهند کرد و اگر روزنامه نگاران داراي احکام و مدارک پرسنلي هستند که عنوان شغلي آن ها غير از خبرنگاري اما مرتبط با کار تحريريه و مثل نويسنده ، گزارشگر ، دبير صفحه، معاون سردبير و حتي سردبيري است در صورت تاييد کميته استاني مي توانند از مزاياي اين قانون برخوردار شوند به شرط آن که ۲۰ سال سابقه پرداخت حق بيمه را در شغل مرتبط با روزنامه نگاري و خبرنگاري داشته باشند.

وي مي افزايد: اگر خبرنگاري متقاضي بازنشستگي پيش از موعد است ولي ۲ سال از ۲۰ سال خدمتش را در کار ديگري ازجمله روابط عمومي سپري کرده مشمول قانون نمي شود و ملاک ما مشاغل مرتبط و مورد تاييد کميته استاني کارهاي سخت و زيان آور است و ايرادات موجود را هم نماينده کارگران و اعضاي کميته استاني مي توانند برطرف کرده و به نگراني ها پايان دهند.

«فاطمه حسيني» سرپرست اداره مطبوعات و تبليغات اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان خراسان رضوي به ما مي گويد: مشاغل مرتبط با خبرنگاري در آيين نامه اصلاح و به عنوان مشاغل سخت و زيان آور و براساس مصوبه دولت تعيين مشاغل مرتبط با قيد خبرنگاري به کميته استاني مشاغل مذکور محول شده است و تا به حال هم اين کميته در استان علاوه بر خبرنگاران، سوابق عکاسان خبري، گزارشگران، دبيران سرويس، دستياران و ... را تاييد کرده است و دفاع لازم هم در تمام موارد انجام مي شود ولي طبق اطلاع در برخي استان ها ادارات تامين اجتماعي با تفسير شخصي قانون مذکور بهانه هايي را براي بازنشسته شدن خبرنگاران و اهالي رسانه بعد از ۲۰ سال مطرح مي کنند.

به گفته وي در صورتي که آيين نامه صراحت قانوني دارد و تعيين مصاديق مشاغل سخت و زيان آور در حوزه خبرنگاري به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي سپرده شده است از طريق دفتر مطبوعات داخلي وزارت ارشاد پي گير موضوع هستيم. عضو کميته استاني مشاغل سخت و زيان آور در ادامه مي افزايد: لحاظ شدن مشاغل مرتبط با تحريريه همچون نويسنده و ويراستار و... را با دفاعي که در کميته استاني مي شود تاييد مي کنيم ولي براي اين که تامين اجتماعي ايراد نگيرد بايد از تهران هم استعلام کنيم. «حسيني» مي گويد: در هر حال نظر کميته استاني مشاغل سخت و زيان آور که نمايندگان قانوني کار و امور اجتماعي ، بهداشت و درمان، فرهنگ و ارشاد اسلامي و... عضو آن هستند بايد ملاک عمل شعبه هاي تامين اجتماعي باشد و آن ها بايد از آراي اين کميته تمکين کنند. وي از مکاتبه و پي گيري مشکلات خبرنگاران خراسان رضوي از طريق مدير کل مطبوعات داخلي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي خبر داد.

اما«سيد جواد زماني» عضو کميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي با اشاره به اين که «چون براي بازنشستگي پيش از موعد خبرنگاران قانون وجود دارد، اجرايي نشدن آن تخلف به شمار مي آيد» به ما مي گويد: کساني که کارشان در زمره مشاغل سخت و زيان آور است هر سال کار آن ها بايد يک و نيم سال محاسبه شود و اين قبيل افراد ازجمله خبرنگاران بايد بعد از ۲۰ سال بازنشسته شوند و اين قانون قطعي است.

وي با اشاره به نگراني جامعه خبرنگاري از برخي سخت گيري هاي تامين اجتماعي مي گويد: مشکلي در روند اجراي قانون وجود ندارد و با پي گيري که به دنبال انتقاد خبرنگاران در چند ماه قبل انجام داده ام به موردي برخورد نکردم که قانون اجرا نشده است ولي نکته حائزاهميت سابقه ۲۰ سال پرداخت حق بيمه افراد شاغل در حرفه خبرنگاري است که ملاک عمل تامين اجتماعي مي باشد.

رئيس سازمان تامين اجتماعي کشور هم در پاسخ به سوال خراسان مي گويد: سازمان تامين اجتماعي قانون گذار نيست و تعيين مشاغل سخت و زيان آور به عهده دولت است و سازمان بايد مطابق قانون و مصوبات عمل کند چرا که در غير اين صورت بايد پاسخ گوي نهادهاي نظارتي باشد.

دکتر «رحمت ا...حافظي» درباره اين که برخي از شعبه هاي سازمان مشاغل خبرنگاري شامل گزارشگر، عکاس و دبيرسرويس را با وجود مصوبه دولت مشمول قانون مشاغل سخت و زيان آور در حوزه خبرنگاري نمي دانند، مي گويد: اين کار تخلف است و در صورت گزارش شدن به ما پي گيري خواهيم کرد.

اميد است مسئولان سازمان تامين اجتماعي و شعب شهرستاني آن با درک شرايط و بدون تفسير به راي و بهانه گيري قانون بازنشستگي پيش از موعد مشاغل سخت و زيان آور از جمله خبرنگاران و فعالان حوزه رسانه و مطبوعات را طبق ضوابط اجرايي کنند تا خبرنگاران در طول دوره خدمت ۲۰ ساله خود دغدغه اي جز اطلاع رساني صحيح و مهندسي افکار عمومي نداشته باشند.

مدير کل مطبوعات داخلي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي گفت: براساس مصوبه هيئت دولت، هر سال کار خبرنگاري براي بيمه يک سال و نيم محاسبه مي شود.به گزارش ايرنا، احسان قاضي زاده افزود: براساس تفاهم با صندوق تامين اجتماعي ، دست اندرکاران رسانه ها شامل خبرنگار، عکاس، دبير، سردبير ، مصحح و ديگر مشاغل مرتبط با خبرنگاري و روزنامه نگاري تحت پوشش اين قانون قرار دارند.