صفحه R06 جامعه (رضوي) ، شماره سريال 17291 ، تاريخ انتشار 880328

زباله را طلای کثیف لقب داده اند و اگر چه نام زباله ما را به دنیای مواد به درد نخور و دور ریختنی می برد، اما به جرأت می توان گفت که زباله ها به درد می خورند! بسیاری از زباله هایی که من و شما تولید می کنیم پس از جمع آوری قابل بازیافت است. بازیافتی که می تواند به حفظ منابع اولیه تولید کمک کند. شیشه، کاغذ، فلزات و پلاستیک زباله نیستند زیرا می توان آن ها را بازیافت کرد اما با این وجود، هر روز بیش از ۱۷۰ تن کاغذ در مشهد دور ریخته می شود و تنها ۱۵ تن آن، بازیافت می شود. در حالی که می توان با بازیافت و تبدیل مواد و تفکیک از مبداء، به حفظ این مواد کمک کرد و از قطع درختان و... جلوگیری کرد، چرا کاغذ، پلاستیک و مواد فلزی را با بی تفاوتی درون سطح زباله می ریزیم؟ یکی از ابتکارات شهرداری مشهد اجرای طرح بازیافت و تفکیک زباله در مبداء است. اما این روزها سایه رکود بر فعالیت های تفکیک زباله از مبدا و طرح مشارکت مردم در تحویل زباله های خشک بر مراکز مربوطه سنگینی می کند. افت شدید بهای خرید این نوع زباله ها، کم رنگ شدن برنامه های تشویقی شهرداری، بهانه گیری متولیان مراکز جمع آوری و... همه و همه نشان دهنده آن است که تداوم اجرای طرح تفکیک زباله با مشکل مواجه شده است.

مقابل یکی از کیوسک های جمع آوری زباله های قابل بازیافت در شهر مشهد، چند شهروند در حال تحویل زباله هایی از جنس کاغذ، پلاستیک و... هستند. کارگری، محموله ها را وزن می کند و برگه ای را برای محاسبه ارزش این کالای بازیافتی تحویل شهروندان می دهد. خانمی که حدود ۹ کیلو و ۵۰۰ گرم کاغذ قابل بازیافت شامل روزنامه باطله و مجله و ۵/۲ کیلو پلاستیک را تحویل داده است می گوید: متصدی جایگاه اعلام کرده که ارزش این مواد ۴۵۰ تومان است و می توانم یک قوطی پودر لباس شویی دریافت کنم! وی با ابراز تعجب افزود: در گذشته بابت تحویل مواد بازیافتی مبالغ بیشتری پرداخت می شد ولی الان این قیمت از بهای خرید نمکی ها هم، خیلی پایین تر است! وی که مدعی است هر ماه اقلام بازیافتی منزلش را جمع آوری می کند و با خودرو به محل این جایگاه ثابت می آورد، می گوید: مدتی است جمع آوری این مواد قابل بازیافت از جلوی منازل متوقف شده است. شهروند دیگری که به جایگاه جمع آوری زباله های بازیافتی در بولوار ارشاد مراجعه کرده بود به خراسان می گوید: متاسفانه در این محل کارت قرعه کشی ویژه سازمان بازیافت به تحویل دهندگان زباله ارائه نمی شود و امروز حتی کارکنان این محل از تحویل گرفتن یک کیسه حاوی انواع شیشه و بطری امتناع کردند و از من خواستند، آن را به زباله دان بیندازم! وی با ابراز نگرانی از کم شدن تلاش های شهرداری مشهد در عرصه تفکیک زباله از مبداء می افزاید: متاسفانه با وجود تلاش های زیاد سال های اخیر برای فرهنگ سازی و آشنا کردن مردم با مقوله تفکیک زباله در مبداء و استفاده بهینه از برخی زباله های قابل بازیافت و تبدیل به مواد دیگر شاهد کند شدن روند فعالیت های شهرداری مشهد هستیم.

«میثمی» از نصف شدن بهای تحویل گرفتن مواد بازیافتی انتقاد می کند و می گوید: در حالی که جمع آوری زباله های شهری یکی از ضرورت های مدیریت شهری محسوب می شود و شاهد مشارکت خوب مردم در تحقق اهداف شهرداری هستیم، به نظر می رسد باید طرح جمع آوری و تفکیک زباله در مبداء با جدیت بیشتری اجرا شود. یک کارمند که برای تحویل انبوهی زباله خشک به ایستگاه واقع در میدان شفای شهر مشهد مراجعه کرده بود به خراسان می گوید: در خانواده ها، اغلب زباله هایی اعم از مقوا و کاغذ، انواع پلاستیک و شیشه وجود دارد که برخی افراد آن را همراه دیگر زباله ها که زباله تر هستند تحویل ماموران شهرداری می دهند و این زباله های قابل بازیافت، به نوعی از حیز انتفاع خارج می شود. به گفته وی اگر چه تلاش خوبی برای آشنا کردن مردم با فرهنگ تفکیک زباله انجام شده است ولی هنوز اغلب شهروندان تمایلی به این کار ندارند و از مزایای آن و تشویق های شهرداری بی اطلاع هستند. «غفارزاده» با اشاره به این که در ماه اخیر بهای خرید مواد بازیافتی توسط ایستگا های ثابت شهرداری مشهد ۱۰۰ درصد کاهش یافته است می گوید: قبلا بهای خرید زباله خشک شامل مقوا، کاغذ و کارتن ۷۰ تومان بود ولی الان گویا بهای خرید آن در این مراکز حدود ۳۵ تومان محاسبه می شود.

یک کارشناس محیط زیست نیز در گفت و گو با خراسان می گوید: مصرف درست می تواند تا حد زیادی هزینه های خانوار و مصرف انرژی را کاهش دهد و از تولید بیش از حد زباله جلوگیری کند و برای مدیریت زباله ها ضروری است که در درجه اول، مواد قابل تجزیه مثل پس ماندها و موادی که قابل تبدیل است را جداگانه جمع آوری کنیم. به گفته وی از آن جا که برخی زباله ها از جمله مواد پلاستیکی در چرخه طبیعی قابل بازیافت نیست و لذا رها شدن آن ها در طبیعت خطر آلودگی محیط زیست را به دنبال دارد و ضروری است که برای حل این مشکل راه حلی ارائه شود. وی گفت: علاوه بر بازیافت کاغذ و مواد پلاستیکی می توان از سایر زباله ها نیز در فرآیندهای جداگانه کودکمپوست، بیوگاز و حتی برق تولید کرد و شهرداری مشهد در این زمینه گام های خوبی برداشته و توفیقاتی نیز داشته است.

مدیر عامل سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری مشهد نیز، نگران کند شدن روند فعالیت های گسترده در عرصه فرهنگ سازی، تفکیک زباله در مبداء و بازیافت مواد و زباله است. مهندس «حسین نجفی» با اشاره به این که کار جمع آوری زباله های خشک شهروندان مشهدی توسط بخش خصوصی در حال انجام است تصریح کرد: روند اجرای این طرح کند نشده است ولی شرایط اقتصادی جهان بر این عرصه، اثرگذار بوده است. به گفته وی در حالی که سال قبل قیمت خرید کارتن کارخانه های تولیدی ۱۸۰ تا ۲۰۰ تومان به ازای هر کیلو بود اما الان اتحادیه تولیدکنندگان کارتن در مشهد قیمت آن را حدود ۶۰ تومان اعلام کرده است و با افت بازار، قیمت خرید نیز به شدت کاهش یافته است. وی افزود: قیمت تمام شده هر کیلوگرم کاغذ با احتساب هزینه های سربار و جمع آوری و انتقال آن، حدود ۱۰۰ تومان است ولی ما آن را به قیمت ۶۰ تا ۷۰ تومان به فروش می رسانیم. وی با اعلام این که قیمت خرید یا محاسبه تشویقی مردم برای مشارکت در طرح تفکیک زباله از مبداء در زباله هایی از نوع کاغذ تا ۷۰ تومان نیز محاسبه شده بود لیکن در حال حاضر به دلیل شرایط موجود در بازار این قیمت ها به نصف تقلیل یافته است. مدیر عامل سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری مشهد در پاسخ به این سوال که آیا احتمال دارد شهرداری مشهد اجرای این طرح را متوقف کند؟ اظهار داشت: شهردار مشهد مخالف حذف این طرح است و تلاش های زیادی شده تا فرهنگ  تفکیک زباله در مشهد جا بیفتد و ارزش فرهنگ سازی و تداوم آن، بسیار مهم تر از مباحث اقتصادی است و مهندس پژمان تاکید دارد ما یارانه ای به این طرح بدهیم که کار با چالش مواجه نشود. وی با اشاره به افزایش ۱۳۳ درصدی ایستگاه های مبادله زباله های خشک مشهد اضافه می کند: در سال گذشته زباله خشک تحویلی به مراکز تحویل در شهر ۴۰ درصد افزایش داشته است. وی با اعلام این که ۵ تا ۶ درصد از ۱۷۰۰ تن زباله تولیدی در مشهد از مبدا تفکیک می شود می گوید: در حالی که ۳۰ تا ۴۰ درصد آن را زباله های خشک تشکیل می دهد که قابلیت بازیافت دارند شهروندان می توانند با تفکیک این مواد از مبدا، به چرخه صنعت و حفظ محیط زیست کمک کنند. مدیر عامل سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری مشهد با اشاره به هزینه های گزافی که در سایر کشورها برای آماده سازی بستر اولیه بازیافت مثل تامین زمین و ایجاد شرایط مناسب صرف می شود، می گوید: ما متاسفانه منابع آب و خاک خود را به شدت آلوده می کنیم و از بین می بریم صرفا به این دلیل که در بعضی موارد حوصله فکر کردن و صرف هزینه نداریم. وی در پاسخ به این سوال خراسان که شرایط شما در بازیافت زباله ها چگونه است می گوید: مشهد در محدوده خاورمیانه بالاترین کیفیت را در چرخه بازیافت دارد و خوشه صنعتی مرتبط با این بحث در مشهد کارشناسان ژاپنی را که از این محل دیدن کردند شگفت زده کرده است. نجفی می افزاید: تا پایان سال ۸۷ در سطح شهر مشهد ۳۶ ایستگاه جمع آوری زباله خشک ایجاد شده ولی الان ۲۰ ایستگاه آن فعال است. وی با ذکر این نکته که در دنیا مردم بابت جمع آوری زباله و بازیافت آن باید هزینه بپردازند ولی درایران و شهر مشهد به جای تولید کننده، مصرف کننده این زباله ها یعنی شهرداری به مردم پول پرداخت می کند، افزود:  در سال ۸۶ سرانه زباله تفکیکی از مبداء به ازای هر خانوار در مشهد (به جز ادارات) ۷۷ گرم بوده است و این سرانه در پایان سال ۸۷ به ۱۳۲ گرم رسید و در افق برنامه تا پایان سال ۸۸ باید به ۱۷۰ گرم برسد. لذا ما نگران وضع بازار هستیم و برای توسعه فرهنگ تفکیک زباله در مبدا و همکاری مردم، ناچار هستیم یارانه و تشویقی بیشتری پرداخت کنیم. وی درباره تحویل نگرفتن شیشه در برخی ایستگاه ها نیز می گوید: جمع آوری شیشه های خرد شده، مشکلاتی دارد ولی ایستگاه ها باید بطری های شیشه ای را از مردم تحویل بگیرند.