جزئیات اجرای طرح الگوی کشت در خراسان رضوی

سالیان متمادی است که بحث مهم و اساسی ضرورت وجود الگوی کشت در بخش کشاورزی مطرح است و خراسان نیز در گزارش های متنوع و به تناسب طرح موضوع های مرتبط با حوزه کشاورزی استان و کشور لزوم توجه به این مهم را خاطر نشان ساخته است در سال های گذشته با گران یا ارزان شدن قیمت یک محصول کشاورزی و باغی شاهد توسعه و ترویج کشت آن محصول در سال بعد و تولیدی به مراتب افزون بر نیاز جامعه بوده ایم و هرگز میزان عرضه و تقاضا یا به عبارتی سطح زیر کشت و میزان تولید با نیازهای روز مطابقت نداشته است.در سالیان اخیر معضل جدی کم آبی نیز مزید بر علت شد و اگرچه صاحب نظران و کارشناسان حتی مدیران بخش کشاورزی نیز به ضرورت تعیین الگوی کشت برای بخش کشاورزی واقف شدند ولی این مهم تنها در حد طرح بحث بود و بس! خوشبختانه مدیران بخش کشاورزی استان خراسان رضوی این بار هم با قبول ریسکی بزرگ پیشتاز عرصه تعیین الگوی کشت شدند و پس از سال ها و ماه ها بحث و تبادل نظر و بررسی های میدانی و کارشناسی سرانجام کار گروه مربوطه در ۲ محور «تجربی» و «ریاضی» الگوی کشت را برای استان خراسان رضوی ارائه کرد.به دلیل اهمیت موضوع خراسان در گزارشی به تشریح جزئیات این طرح پرداخته است.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی در گفت و گوی اختصاصی با خراسان می گوید: از سالیان دور از معدود مواردی که در بین صاحب نظران، منتقدان، عموم مردم و حتی دست اندرکاران بخش کشاورزی اتفاق نظر وجود داشته است نبود الگوی کشت مناسب در بخش کشاورزی بوده که تقریبا با نداشتن برنامه مترادف است. دکتر «محمد اسماعیل نیا» می افزاید: ترکیب کشت، سیاست کشت، برنامه کشت، سامان دهی کشت و... اصطلاحات مترادفی هستند که با مفهوم الگوی کشت در مقالات و سخنرانی های متعددی بر روی اجرای آن تأکید اما در عمل کمتر به ارائه راهکارهای کاربردی پرداخته شده است.به گفته وی اگرچه برنامه ریزان بخش کشاورزی با قبول صورت مسئله همواره بر حل آن تأکید داشته اند اما وقتی الگوی کشت به صورت ریشه ای مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد متوجه خواهیم شد بر خلاف ظاهر ساده آن، موضوع بسیار پیچیده ای است که موفقیت در آن مستلزم رفع تنگناها و ارائه برنامه های متعددی خواهد بود.وی در تعریف الگوی کشت می گوید: تعیین و ابلاغ برنامه کشت در سطح ملی، منطقه ای و محلی در قالب برنامه های استراتژیک کشور و بر اساس شاخص های فنی و اقتصادی را الگوی کشت می نامند و همان طور که از این تعریف مشهود است سه خصوصیت برنامه های استراتژیک و شاخص های فنی و اقتصادی از مبانی اجرای الگوی کشت محسوب می شوند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی در تشریح «مبانی برنامه ای» این طرح می گوید: برنامه ریزان کلان با توجه به شرایط کشور و مطالعات ملی و جهانی، میزان نیاز به تولیدات مختلف کشاورزی را در قالب برنامه های اقتصادی ارائه می کنند که لزوما با شرایط فنی و اقتصادی انطباق کامل ندارد. برای مثال خودکفایی در گندم و یا کلزا که بنا به مصالح خاص مورد تأکید سیاست گذاران کشور بوده و بایستی در دستور کار قرار گیرد. البته ذکر این مهم ضروری است که این موضوع مختص به کشور ما نبوده و مثال های متعددی از جمله طرح های خودکفایی گندم و سایر محصولات اساسی را در بسیاری از کشورها می توان نام برد.وی درباره «مبانی فنی» نیز می گوید: الگویی که کارشناسان فنی بخش بر مبنای شرایط اقلیمی، وضعیت آب و خاک، وضعیت آفات و بیماری ها، رعایت تناوب زراعی و سایر مسائل فنی ارائه می دهند که لحاظ آن در الگوی کشت برای رسیدن به توسعه پایدار بخش کشاورزی اجتناب ناپذیر است.دکتر «اسماعیل نیا» می افزاید: مبانی اقتصادی هم در مسئله الگوی کشت بسیار حائز اهمیت است چرا که الگویی است که کشاورز به منظور حصول حداکثر درآمد در دستور کار خویش قرار می دهد، هر چند در پاره ای از موارد به دلیل نوسانات قیمت به آن دست نمی یابد، اما به هر حال انگیزه های اقتصادی پیش شرط قبول هرگونه برنامه کشت از سوی کشاورز خواهد بود و بایستی در یک الگوی کشت جامع حتی الامکان مدنظر برنامه ریزان قرار گیرد.به گفته وی بررسی سه تعریف به عنوان مبانی مستقلی که هر کدام به تنهایی می تواند مبنای تعیین الگوی کشت قرار گیرد نشان می دهد تنها مدلی قابل قبول خواهد بود که تلفیقی از نظرات برنامه ریزان، کارشناسان و کشاورزان را توأما ارائه کند.

وی در گفت و گو با خراسان، آمار و اطلاعات صحیح، ابزار قانونی، ثبات برنامه های استراتژیک و برنامه های خرید تضمینی و توافقی کارآمد را تنگناهای اجرای الگوی کشت در کشور و استان بیان می کند و در تشریح هر یک از این تنگناها سخن می گوید.وی درباره «آمار و اطلاعات صحیح» می گوید: داشتن آمار و اطلاعات صحیح و به هنگام پیش نیاز اساسی برنامه ریزی برای الگوی کشت خواهد بود. با وجود اجرای طرح های متعدد در این زمینه توسط دستگاه های متولی متأسفانه به دلیل این که در کشور ما عموما آمار شاخص اصلی توزیع اعتبارات، تسهیلات امکانات و نهاده ها بوده است لذا مدیران محلی همواره به خاطر برخورداری از سهم بیشتر سعی در ارائه آمارهای بالاتر را داشته اند، همچنین به دلیل عدم استفاده کاربردی از آمارهای استحصالی، در اکثر مواقع آمارها از دقت لازم برخوردار نیستند لذا تهیه شناسنامه منابع آبی با هدف تأمین حداقل اطلاعات اولیه قابل اتکا به این منظور بوده است که انجام شده است.وی درباره «ابزارهای قانونی» نیز می گوید: چنانچه قرار باشد تغییرات گسترده ای در الگوی کشت به وجود آید استفاده از اهرم های قانونی جدید می تواند اقدام موثری در الزام کشاورزان به رعایت شرایط جدید را فراهم کند.او «ثبات برنامه های استراتژیک» را یادآور می شود و می گوید: تغییرات مستمر در برنامه های استراتژیک بدون آماده سازی بسترهای لازم برای آن می تواند برنامه الگوی کشت را به مخاطره بیندازد برای مثال می توان به بحث کاهش تعرفه واردات شکر و به تبع آن کاهش شدید سطح زیر کشت چغندرقند، افزایش قیمت جو و اثر آن بر روی سطح زیر کشت گندم و مثال های متعددی در این زمینه که قطعا تغییرات نامطلوبی را در اجرای طرح الگوی کشت خواهد گذاشت، اشاره کرد. به هر حال هماهنگی ملی در تحقق این موضوع یکی از پیش شرط هاست. وی لزوم اجرای «برنامه خریدهای تضمینی و توافقی کارآمد» را خاطر نشان می سازد و می گوید: برنامه خریدهای تضمینی و توافقی کارآمد و اجرای سیاست های تنظیم بازار، کارآمدترین اهرم هدایت بخش کشاورزی به سمت الگوی کشت مناسب می باشد.به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی در قانون خرید تضمینی محصولات اساسی کشاورزان تصریح شده است.«به منظور حمایت از تولید محصولات اساسی کشاورزی و ایجاد تعادل در نظام تولید و جلوگیری از ضایعات محصولات کشاورزی و ضرر و زیان کشاورزان، دولت موظف است همه ساله خرید محصولات اساسی کشاورزی را تضمین كرده و حداقل قیمت خرید تضمینی را اعلام و نسبت به خرید آن از طریق واحدهای ذی ربط اقدام کند.» اگرچه هدف قانون گذار از تصویب این قانون ایجاد تعادل در نظام تولید یا به عبارت ساده تر اجرای الگوی کشت بوده است اما در عمل فقط جلوگیری از ضرر و زیان کشاورزان بنای خریدهای تضمینی قرار گرفته و کمتر به دو مبحث اساسی دیگر پرداخته شده است.«اسماعیل نیا» معتقد است: اگرچه فراهم کردن اهرم های مورد نیاز اجرای الگوی کشت و رفع تنگناها از پیش شرط های رسیدن به یک الگوی کشت قابل قبول می باشد اما تجربه کشورهای موفق و شرایط کشور ما نمایانگر این مهم است که رفع تمامی موانع و پس از آن اجرای الگوی کشت یک رویای ساده انگارانه بیشتر نخواهد بود و تنها برداشتن گام های اولیه و طی تدریجی مسیر تکاملی آن، ما را به سرانجام مقصود خواهد رساند و طبیعی است که تأخیر بیش از این در شروع کار ما را همچنان از توسعه بخش غافل خواهد ساخت.

مسئول ارشد جهاد کشاورزی در استان با اشاره به این که مدیران جهاد کشاورزی خراسان رضوی پیش قراولان تحقق بحث الگوی کشت در کشور هستند و مدعی هستند که با صبر کردن و این دست و آن دست کردن ساختار کشاورزی ما اصلاح نخواهد شد، می گوید: در راستای تعیین الگوی کشت نیز مطالعات و کارشناسی سنگینی انجام شده بر این باوریم که تعیین الگوی کشت به عنوان اولین قدم اساسی خواهد بود که در آن بر مبنای اطلاعات وضعیت موجود از نظر نوع محصولات زراعی و باغی و سطح زیر کشت آن ها مورد بررسی قرار گرفته و وضعیت مطلوب ارائه خواهد شد و بدیهی است تعیین سطح زیر کشت و نوع محصول در این مرحله کفایت می کند و مباحث مربوط به پایین بودن راندمان تولید مربوط به مقوله بهره وری است که نیاز به مباحث خاص خودش را دارد. وی با اشاره به این که حال باید بدانیم چه نوع محصول و در چه سطحی باید آن را بکاریم نیاز به آمار و اطلاعات مورد نیاز داریم و در این راستا نیز به منظور دسترسی به حداقل آمار و اطلاعات قابل اتکا و بررسی آمار و اطلاعات موجود و استفاده از آن در طرح الگوی کشت و سایر طرح های ابلاغی مانند پرداخت یارانه مستقیم به کشاورزان، طرح شناسنامه منابع آبی در استان به اجرا درآمده است. به گفته وی در این طرح برای کلیه منابع آبی استان شناسنامه ای تنظیم که از آن تعداد و انواع منابع آبی، کیفیت آب، انواع روش های آبیاری، وضعیت بافت خاک، سطوح زیر کشت آبی و نهایتا میزان آب قابل دسترس به دست آمده است.هم چنین برای سایر اطلاعات مورد نیاز مانند شرایط اقلیمی، ضریب مکانیزاسیون، سطح سواد بهره برداران، اطلاعات سطوح مالکیتی، سرانه سطح زیر کشت زراعی و باغی و وضعیت ماده آلی خاک، از منابع موجود استفاده شده است.

با توجه به این که در خراسان رضوی آب به عنوان مهم ترین عامل محدودکننده تولید در بخش کشاورزی می باشد به عنوان محور برنامه ریزی الگوی کشت قرار گرفته است و بر مبنای حصول حداکثر درآمد بر اساس هر مترمکعب آب مصرفی، مزیت نسبی محصولات مختلف به دست آمده است.رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان خراسان رضوی می گوید: به این منظور در ابتدا با برآورد میانگین درآمد ناخالص و کسر هزینه ها، در سال های اخیر درآمد خالص در محصولات مختلف استان محاسبه شده که از تقسیم آن بر نیاز خالص آبیاری هر محصول به استناد سند ملی آب، درآمد خالص کشاورزی به ازای هر مترمکعب آب در محصولات مختلف تعیین شده که به عنوان پایه اساسی انتخاب نوع کشت برای منطقه در نظر گرفته شده است.به گفته وی سپس با استفاده از اطلاعات فنی شامل شرایط اقلیمی، کیفیت آب، کیفیت خاک، وضعیت خرده مالکی و وضعیت مکانیزاسیون و برنامه های استراتژیک کشور شامل برنامه های توسعه، اشتغال زایی، برنامه های خودکفایی، وضعیت صنایع تبدیلی و وضعیت دامپروری و نهایتا پس از بررسی های کامل کارشناسی، حداقل تغییرات لازم در برنامه الگوی کشت پایه، اعمال و نوع محصولات تعیین خواهد شد و پس از انتخاب نوع محصول برای منطقه مورد نظر (ترکیب کشت) با لحاظ نیاز ناخالص آبیاری محصولات و راندمان آبیاری موجود و آب قابل دسترس، سطح محصولات مختلف تنظیم می شود و در نهایت وضعیت محصولات شامل نوع و سطح زیر کشت در الگوی کشت موجود و مطلوب مقایسه و میزان تغییرات لازم در الگوی کشت موجود به دست خواهد آمد.

روش ابلاغ الگوی کشت هم این طوری است که کشاورزان بر اساس قانون موظف به رعایت آن هستند. این روش معمولا در حکومت های دولت سالار قابل اجرا بوده و در حکومت هایی با اقتصاد آزاد قابلیت اجرایی ندارد. در این روش هم چنین ممکن است سیاست کشت منطقه ای نیز اجرا شود یعنی مناطق به دقت مطالعه و بررسی شده و به منظور افزایش بهره وری برای کشت های خاصی برنامه ریزی می شود مانند ترکمنستان که در زمان شوروی سابق فقط برای کشت پنبه برنامه ریزی شده بود. روش دیگر هم روش اعمال الگوی کشت از طریق خریدهای تضمینی و توافقی، پرداخت یارانه مستقیم، جوایز صادراتی و تعرفه های وارداتی است که این روش که در کشورهای آزاد اجرا می شود در آن کشاورزان در عین حال که در انتخاب کشت آزاد هستند، برنامه ریزی دولت به گونه ای است که کشاورز به خاطر تامین منافع بیشتر خود به خود در راستای برنامه دولت قرار می گیرد.وی روش های پیشنهادی اجرای الگوی کشت مطلوب در خراسان رضوی را شامل: اطلاع رسانی و آموزش کشاورزان، اجرای طرح های ساماندهی گوجه فرنگی، سیب زمینی، پیاز و ذرت علوفه ای که در آن متناسب با شرایط هر محصول با کارخانجات صنایع تبدیلی، سازمان تعاون روستایی و یا اتحادیه های دام داری قرارداد قبل از کشت، منعقد و سطح تولید متعادل می شود، سوق دادن برنامه های اجرایی و یارانه ها متناسب با الگوی کشت جدید و جمع بندی قوانین و مقررات مورد نیاز و ارائه به مراجع ذی ربط می داند.

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی از ارائه دهندگان مدل تجربی الگوی کشت در استان خراسان رضوی نیز در گفت وگو با خراسان می گوید:اگرچه فراهم کردن اهرم های مورد نیاز تعیین و اعمال الگوی کشت ورفع تنگناهای موجود از پیش شرط های حصول یک الگوی کشت ایده آل می باشد اما تجربه کشورهای موفق و شرایط کشور ما نمایانگر این مهم می باشد که رفع تمامی موانع و سپس اجرای الگوی کشت یک رویای ساده انگارانه بیشتر نخواهد بود و تنها شروع گام های اولیه و طی تدریجی سیر تکاملی آن، ما را به هدف نزدیک خواهد کرد و به هر میزان تاخیر در شروع کار به همان میزان ما را از توسعه بخش غافل خواهد ساخت.مهندس «رضا خوشبزم» بااشاره به بیلان منفی آب در خراسان رضوی و شرایط اقلیمی آن می گوید: ضرورت دارد برای اقتصادی کردن کشاورزی استان که متاثر از عواملی چون کم سوادی بهره برداران، خرده مالکی و ... عقب ماندگی تاریخی دارد به فکر اصلاح کشاورزی بپردازیم و عوامل اقتصادی در این موضوع اثرگذار است و چون مزیت نسبی استان خراسان رضوی بر اساس میزان آب مصرفی محصولات باغی است در طرح الگوی کشت بر این مقوله تاکید کرده ایم. او می افزاید: نتیجه محاسبه درآمد خالص به ازای مصرف هر متر مکعب آب در سه سال گذشته نشان می دهد سیر خشک با ۵۷۵ تومان بالاترین درآمد را داشته و کلزا و گلرنگ با ۱۷ و ۱۸ ریال ضرردهی روبه رو بوده است ولی در بحث باغات زعفران با هزار و ۳۷۰ تومان درآمد خالص به ازای مصرف هر متر مکعب آب بالاترین درآمد خالص و بادام با ۵۷ تومان کمترین درآمد را داشته است ومحصولات پسته، گلابی، سیب و انار درباغ ها درآمدزایی خوبی را دارند.به گفته وی با استناد به این داده ها الگوی کشت در خراسان رضوی تعیین و ابلاغ شده است و تعیین سطح زیر کشت هم بر اساس ترکیب انتخابی کشت، نیاز خالص آبی و آب قابل دسترس خواهد بود که در هر شهرستان خبرگان کشاورزی آموزش های لازم را به کشاورزان ارائه خواهند داد.

به گفته وی در استان خراسان رضوی ۱۸ هزار حلقه چاه عمیق، یک هزارو ۶۰۳ چاه نیمه عمیق، ۵ هزار و ۶۸۸ رشته قنات، ۶۰۰ چشمه فصلی و هزار و ۷۱۹ چشمه دائمی در کنار ۳۱۲ رودخانه فصلی و ۱۹۶ رودخانه دائمی و ۲۱۳ سد بتونی و خاکی و ۳۰ هزار برکه، استخرو آبگیر طبیعی منابع آبی هستند که به لحاظ کیفیت ۲/۱۴ درصد آب ها شور، ۴۶ درصد لب شور و ۸/۳۹ درصد آب ها شیرین هستند. خوشبزم با اشاره به این که ۲۴ درصد آبیاری در استان به صورت کرتی، ۷۰ درصد به صورت نشتی و تنها ۶ درصد به صورت تحت فشار است می گوید. بافت خاک نیز در استان ۴۴ درصد شنی، ۱۵ درصد رسی و ۴۱ درصد لومی است و میانگین درصد کربن آلی خاک بین ۳/۰ تا ۶۵/۰ است در حالی که استاندارد خاک مطلوب ۵/۱ تا ۲ درصد کربن آلی است.وی سطح زراعت پاییزه استان را ۴۰۶ هزار و ۲۰۰ هکتار و زراعت بهاره را ۲۷۳ هزار و ۷۰۰ هکتار اعلام کرده و می گوید: باغ های استان نیز ۱۴۶ هزار و ۸۰۰ هکتار وسعت دارد و ۴۴ هزار و ۸۰۰ هکتار نیز سطح مزارع زعفران استان است.وی سطح زیر کشت آبی استان را ۸۷۱ هزار و ۵۰۰ هکتار اعلام می کند و می گوید: مجموع آب مصرفی استان در بخش کشاورزی ۲۶/۹ میلیارد متر مکعب است که یک میلیارد و ۵۰ میلیون متر مکعب كسری مخازن یا اضافه برداشت نسبت به آب های سطحی و زیر زمینی است و از آن جا که سهم کشاورزی ۴/۸ میلیارد متر مکعب اعلام شده و مصارف مزارع آبی استان ۸/۱۰ میلیارد متر است لذا کسری ۴/۲ میلیارد متر مکعبی را شاهد خواهیم بود که کسری مخازن و کسری آب کشاورزی برای حفظ وضع موجود هم اکنون ۳ میلیارد و ۴۵۰ میلیارد متر مکعب است. معاون جهاد کشاورزی استان با اشاره به پایین بودن ضریب مکانیزاسیون کشاورزی که در استان خراسان رضوی ۶/۰ اسب بخار در هکتار است و بیکاری ۵ هزار فارغ التحصیل بخش کشاورزی می گوید: ۷/۸۴ درصد بهره برداران بخش کشاورزی استان بی سواد و کم سواد، ۱۳ درصد تا سطح دیپلم و ۳/۲ درصد دارای تحصیلات عالی هستند و این در حالی است که ۸/۱۳درصد اراضی کوچک تا ۵ هکتار در اختیار ۳/۶۵ درصد بهره برداران است.

وی با اشاره به اهمیت انتخاب کشت می گوید: مثلث سه ضلعی عوامل فنی، عوامل برنامه ای به گفته وی در اجرای طرح الگوی کشت در خراسان رضوی سطح گندم آبی ۸/۱۴ درصد، چغندرقند، ۲/۴۴ درصد، پنبه ۳/۲۱ درصد، خربزه ۱/۱۲ درصد، هندوانه آبی ۱/۲۴ درصد، گوجه فرنگی ۲۵ درصد، ذرت علوفه ای ۲۳ درصد، هندوانه بذری ۶/۷۱ درصد کاهش خواهد یافت یعنی در مجموع سطح زیر کشت محصولات زراعی با ۲۰ درصد کاهش از ۴۷۸ هزار و ۸۰۰ هکتار به ۳۸۳ هزار هکتار تقلیل می یابد که ۶۴۲ میلیون متر مکعب آب صرفه جویی خواهد شد و کسری مخازن بهبود خواهد یافت.وی می افزاید: در طرح الگوی کشت سطح زیر کشت زعفران بیش از دو برابر خواهد شد و به ۱۰۰ هکتار می رسد و سطح باغ های پسته ۱۰۱ درصد، گلابی ۹۰ درصد، سیب ۷۱ درصد، انار ۱۱۴ درصد، هلو ۵۸ درصد، آلو ۴۰ درصد، شلیل ۱۵۰ درصد، گردو ۹۰ درصد، گیلاس ۵۰ درصد، زردآلو ۸۲، گل محمدی ۹۰۰ درصد، گیاهان دارویی ۲۳۳ درصد شده و محصولات گلخانه ای نیز ۲۰ برابر خواهد شد. به گفته وی با افزایش سطح باغ های استان تا سطح دو برابری و بهبود شرایط آبیاری مصرف آب در این باغ ها ۶۴۲ میلیون متر مکعب کاهش خواهد یافت.تحقیقات نشان می دهد که با تحقق طرح الگوی کشت ۶۶ درصد به کل درآمد ناخالص محصولات زراعی و باغی استان افزوده خواهد شد.این کارشناس تاکید می کند: بخش کشاورزی بیش از این که در الگوی کشت مشکل داشته باشد در بهره وری مشکل دارد و در صورت استمرار این وضعیت ما روز به روز مزیت های نسبی بیشتری را از دست خواهیم داد.

صفحه R05 فرهنگ (رضوي) ، شماره سريال 17293 ، تاريخ انتشار 880331

حیف است فردی آن هم در کسوت خبرنگار به گناباد سفر کند و سری به عمیق ترین قنات جهان نزند. گروه اعزامی خراسان به شهرستان گناباد پس از هماهنگی با دست اندرکاران میراث فرهنگی و گردشگری این دیار برای دیدن شاهکار نیاکان این مرز و بوم عازم محل می شوند. در ضلع جنوبی این شهر پس از عبور از قبرستان قدیمی و تپه  ماهورهایی به محلی می رسیم که راهرویی به عمق زمین است.قنات قصبه را در عمق زمین دیده بودم، لذا جلودار گروه شده، با چراغ قوه وارد دهلیز (راهرو) سمت چپ دهانه ورودی قنات می شوم و چند ثانیه بعد فقط سیاهی و تاریکی ظهور می کند، اگر چراغ قوه خاموش شود هیچ چیز را نمی توان تشخیص داد.«صفری» خبرنگارمان در گناباد با چراغ قوه دیگری انتهای ستون ۵ نفره را کنترل می کند.«عابری» راننده گروه،«یزدان پناه» گزارشگر دیگر و « بخشنده» عکاس قدبلند و رشید روزنامه همراهی مان می کنند.داخل کانال آن هم در اعماق زمین جلو می رویم، در جاهایی این مسیر تنگ و تاریک است و پیچ و خم دارد، درنقاطی هم سقف کوتاه است و باید به صورت خمیده، جلو رفت. حدود ۶۰ متر که در عمق ۱۸ متری زمین درون این راهرو پیش رفته بودیم. چشمان تیزبین عکاس گروه، ماری را در کنار قطعه سنگی در این راهرو مشاهده می کند. تاریکی محل و عمق قنات، گروه را از ادامه مسیر باز می دارد.به عقب برگشته، با خروج از اعماق زمین به مظهر قنات قصبه در ابتدای باغ های شهر می رویم. مکانی که به شکل آب انبار ساخته شده است، بعد از ۳۰ پله به مظهر قنات می رسد گرچه این عمق در دل زمین تاریک است، استخر کوچکی با یک ورودی و یک خروجی آب قنات در آن تماشایی است.خانواده ای سرگرم شستن البسه و پتوهای خود می باشند و امکان نوشیدن آب فراهم نیست عکاس مان عکس می گیرد و...

وقتی به سراغ منابع موجود می روم تا اطلاعاتی بیشتر درباره قنات قصبه گناباد بیابیم، در ویژه نامه همایش ملی قنات که در اردیبهشت ۸۳ در این دیار برگزار شد آمده بود: قنات قصبه گناباد به عنوان یکی از پدیده های شگفت انگیز دست ساخته انسان در طول تاریخ و نمادی از هم نوایی بشر با طبیعت است. مجموعه ای که توجه بسیاری را از مورخان و پژوهشگران به خود جلب کرده است.این قنات از میانه اراضی کوی شرقی گناباد از محلی معروف به «برج علی ضامن» در داخل رسوب های ریزدانه آغاز می شود و از ۷ کانال متصل به هم شکل گرفته است.به گفته کارشناس میراث فرهنگی گناباد، بر اساس آخرین مطالعات طول این قنات ۳۳ هزار و ۱۱۳ متر(۳۳ کیلومتر) و تعداد چاه های آن متجاوز از ۴۷۰ حلقه است و عمق ما در چاه آن نیز حدود ۳۰۰ متر می باشد. به گفته وی بر اساس اسناد تاریخی، «ناصرخسرو قبادیانی» نخستین کسی است که در سفرنامه اش به توصیف این قنات پرداخته و عمق چاه آن را ۷۰۰ گز و طول آن را ۴ فرسنگ ذکر کرده و حتی آن را به کیخسرو نسبت داده است. ظاهرا وی از کنار طولانی ترین رشته انشعابی این قنات به نام دولاب عبور کرده است.

«ذوالفقاری» می گوید: فضای داخل قنات دارای کانال ها و تونل های اعجاب انگیزی است که با بررسی های انجام شده روی آن، حفره هایی مشخص شده که ظاهرا این قسمت ها برای قرار دادن چراغ و پیه سوز و وسایل روشنایی به کار می رفته است.یکی از آب بران قنات قصبه گناباد هم این قنات را شناسنامه تاریخ و تمدن گناباد کنونی می داند و می گوید: خشکسالی های پیاپی، قنات قصبه را هم تحت الشعاع قرار داده و این روزها آب دهی آن به ۱۵۰ لیتر در ثانیه تقلیل یافته است. به گفته وی برخی احداث این قنات را به بهمن پسر اسفندیار نسبت می دهند و این مجموعه نشان از آبادانی و رونق این ناحیه در ادوار دیرین دارد.قنات قصبه گناباد که این روزها مهجور مانده، قدمتی ۲ هزار و ۵۰۰ ساله دارد و عمیق ترین، طولانی ترین و قدیمی ترین قنات جهان شناخته شده است و البته برای آن که گمنام نماند، به عنوان منطقه نمونه گردشگری شناخته شده و در حال تبدیل شدن به یک مکان توریستی جذاب و دیدنی است.

مقنی پیر گناباد هم گفتنی هایی دارد که خالی از لطف نیست، او نگران رها شدن این میراث کهن و بدون متولی ماندن آن است و رسیدگی را به قنات ها و انجام لای روبی آن ها از مهم ترین نیازهای این آثار می داند و معتقد است اگر قنات قصبه به طور کامل لای روبی شود بالغ بر ۶۰۰ لیتر در ثانیه دبی آب آن خواهد بود که معادل آب دهی ۲۰ چاه موتور عمیق است. او حفر چاه های عمیق را بلای جان قنات ها می داند و می گوید: امروزه حریم قنات ها رعایت نمی شود و عبور جاده ها و ساختمان سازی روی مسیر قنات ها و ورود فاضلاب به آن ها، نفوذ و آلودگی آب قنات ها را به دنبال دارد.برخی زارعان قنات قصبه هم نگران کاهش آب دهی آن می باشند و لای روبی و احیای این قنات و سایر قنات های شهرستان را خواستارند.حاج غلامرضا باذلی از معتمدان و باغ داران گناباد نیز نگران آینده این میراث کهن است او می گوید: ۵ سال قبل همایش ملی قنات با اهداف مشخصی در گناباد برگزار شد و به همین بهانه تا حدی به قنات رسیدگی و هزینه هایی انجام شد ولی الان این قنات فراموش شده است. به گفته او قنات برای خیلی ها به خصوص برای نسل جوان امروز یک واژه ناشناخته است در حالی که این واژه خود یک فرهنگ، تبلور و تجلی گاه علم، فن، تمدن، نوآوری و عشق به زندگی است.وی لزوم تسریع را در اجرای طرح منطقه گردشگری قنات قصبه خاطر نشان می کند و می گوید: این امکان منحصر به فرد در شهرستان گناباد که بر سر راه زائران امام رضا(ع) قرار دارد می تواند زمینه مناسبی برای جذب مسافران و گردشگران باشد.رئیس شورای اسلامی شهر گناباد نیز در گفت و گو با خراسان مدعی است که امید گناباد به قنات های آن از جمله قنات قصبه است. «پورهاشمی» می افزاید: مسئولان امر باید اعتباراتی را برای لای روبی آن اختصاص دهند و زمینه ای را فراهم کنند که مردم از مزایای آن بهره مند شوند. به گفته وی طرح گردشگری قنات قصبه گناباد مصوب شده و در مقیاس ۴۰ هکتار قابلیت اجرایی دارد ولی تحقق این هدف نیازمند تأمین اعتبار لازم است. به گفته وی بخشی از این طرح در زیرزمین باید انجام شود که مربوط به میراث فرهنگی و گردشگری است و گلایه ای که از دوستان داریم این است که در سال ۸۶ مبلغ ۹۰ میلیون تومان اعتبار برای مطالعه و اجرای مسیرهای زیرزمینی این منطقه نمونه گردشگری مصوب شده بود ولی متأسفانه این اعتبار جذب نشد و مطالعه ای هم انجام نشد.وی می افزاید: ما برای آن قسمت از پروژه که روی زمین است و شهرداری متولی کار است تقاضای تأمین اعتبار کرده ایم و انشاء ا... با حمایت مسئولان این طرح گردشگری محقق خواهد شد.به گفته رئیس شورای اسلامی شهر گناباد با توجه به عمق چاه ها و طول قنات ها می توان به مهارت و استادی ایرانیان چیره دست پی برد که چگونه از قرن ها پیش قادر بودند با وسایل خیلی ساده و ابتدایی شیب آب زیر زمینی و تراز زمین را در عمق چند صدمتری از زیرزمین طوری حساب کنند که آب پس از طی کیلومترها در نقطه محاسبه شده به سطح زمین برسد و به قول مقنی ها «آفتابی» شود. یعنی از تاریکی خارج شود و در معرض آفتاب و روشنایی قرار گیرد.«سید حسین پور هاشمی» می گوید: شهر گناباد از قدیمی ترین شهرهای کشور به شمار می آید به طوری که آثار باستانی موجود آن از جمله قنات قصبه موید آن می باشد و در این شهر تاریخی ظرفیت هایی وجود دارد که هنوز به حالت بکر باقی مانده و باید احیا شود.به گفته او یکی از ظرفیت های مهم شهر گناباد که می تواند شهر را متحول کند، وجود منطقه گردشگری قنات قصبه و منطقه پایین دست پارک آبی به نام پیر علی می باشد.وی می گوید: در دو سال گذشته با پی گیری شورای شهر و شهرداری، مطالعات منطقه گردشگری قنات قصبه به پایان رسیده و به عنوان منطقه گردشگری نمونه شناخته شده است.منطقه گردشگری جدید پیرعلی به پیشنهاد فرماندار و پی گیری شورا و شهرداری و با همکاری جهاد کشاورزی، میراث فرهنگی، قسمت برق و اداره آب و فاضلاب شهرستان گناباد احیا خواهد شد و در آینده نزدیک شهر گناباد را به زیباترین شهر استان خراسان رضوی تبدیل خواهد کرد.

به هر حال قنات نماد تدبیر، همت، مشارکت و سخت کوشی و بزرگ ترین میراث فرهنگی و اقتصادی اجداد و نیاکان این مرز و بوم بوده است. اگر قنات نمی بود اثری از اغلب شهرهای امروزی نبود. امروزه زندگی های ماشینی و تجدد و شهرنشینی همه ما را از اهمیت، عظمت و ضرورت های وجود قنات ها غافل کرده است و فرزندان ما هم حتی معنی لغوی آن را نمی دانند!همین قنات ها روزگاری نقش تعیین کننده و حیاتی برای مردم و زندگی اقتصادی و اجتماعی آن ها داشتند و هنوز هم در بسیاری از نقاط منشأ حیات و بقایند و ضرورت توجه به آن ها به عنوان یک منبع مهم اقتصادی و اجتماعی بر کسی پوشیده نیست.

 

 خشکسالی حاد در ۵ شهرستان تأیید شد

با وجود آن همه بارندگی در فروردین و اوایل اردیبهشت ماه، هنوز بخش هایی از جنوب خراسان رضوی با خشکسالی مواجه است. گروه اعزامی خراسان که به نقاط جنوبی استان سفر کرده بود، خشکسالی در جنوب شهرستان مه ولات، بخش یونسی و شهرستان بجستان، بخش کاخک و شهرستان گناباد را از نزدیک شاهد بود.در این مناطق دام داران مرتعی برای تعلیف دام ها ندارند و زارعان دسترنجی از کشت دیم ندارند، کشت بهاره را هم به مدد آبیاری چاه موتورها تا حدودی سبز نگه داشته اند.مردم و مسئولان این مناطق با اشاره به پایین بودن آمار بارش ها در سال زراعی جاری، نگران روزهای گرم پیش رو هستند.

فرماندار مه ولات وزش باد و توفان و هجوم شن های روان را تهدیدی جدی برای کشاورزی این شهرستان می داند و خشکسالی را عامل فقر مراتع بیان می کند. «حاجی عرب» مدعی است، اگرچه بارش بهاری در این شهرستان رضایت بخش بوده ولی در زمستان سال قبل میزان بارندگی در این منطقه ناچیز بوده است.فرماندار بجستان نیز به گزارشگر ما می گوید: در حالی که بهار امسال در بیشتر نقاط بارندگی ها بیش از میانگین بوده ولی شهرستان بجستان هم چنان دچار خشکسالی است و بخش یونسی فاصله زیادی تا رسیدن به شرایط معمولی دارد. «غلامرضا کافی» می افزاید: در این شهرستان طی سال جاری ۸۰ میلی متر بارندگی ثبت شده که رقم بسیار کمی در قیاس با شرایط نرمال است.امام جمعه بجستان نیز با تأیید خشکسالی، خواستار توجه جدی مسئولان استان به رفع مشکلات کشاورزان و دام داران این شهرستان شد. امام جمعه کاخک نیز استمرار خشکسالی را در این منطقه نگران کننده ارزیابی می کند و می گوید: تداوم خشکسالی ۱۲ ساله در این بخش، روحیه یاس و ناامیدی را در سطح روستاها حاکم کرده است و جلوگیری از مهاجرت روستاییان، توجه و کمک های مالی مسئولان استان را می طلبد.بخشدار کاخک نیز به گزارشگران ما می گوید: بارندگی این بخش در ۶ ماه دوم سال قبل ۱۰۰ میلی متر بود. که نسبت به میانگین سالانه که ۲۵۰ میلی متر است، کاهش ۱۵۰ میلی متری را شاهد هستیم. «عاشوری» می افزاید: امسال بعد از عید نوروز در حد ۶۰ میلی متر بارندگی داشته ایم و بارش ۱۶۰ میلی متری سال زراعی جاری در کاخک در مناطق دشت و پایین دست بسیار کم بوده است و تداوم خشکسالی مشکلات فراوانی را برای اهالی این بخش فراهم کرده است.فرماندار گناباد نیز با بیان این که بارندگی در فروردین و اردیبهشت امسال از معدل ادواری بهتر بوده ولی در مقایسه با دوره آماری بارندگی شهرستان کمتر بوده است، می گوید: در استان شرایط خشکسالی گناباد به مراتب شدیدتر است و مستندات لازم را به مسئولان استانی ارائه کرده ایم. «صفایی» می گوید: در حوزه کشاورزی، آبدهی قنات ها، دام داری، تأمین آب شرب روستاها، منابع طبیعی و محیط زیست به دلیل آثار مخرب خشکسالی با چالش های جدی مواجه هستیم.آری خشکسالی در این نقاط وارد دوازدهمین سال شده است و باید فکری کرد.

کاهش نزولات جوی در پاییز ۸۷ به وقوع خشکسالی در قسمت های زیادی از خراسان رضوی منجر شد. خشکسالی های گذشته و کمبود رطوبت خاک مانع رشد و رویش محصولات پاییزه و به خصوص غلات دیم در فصل کاشت شد.یکی از کارشناسان هواشناسی خراسان رضوی در تشریح شاخص خشکسالی و شرایط استان به استناد گزارش تهیه شده در سازمان هواشناسی می گوید: در مهرماه ۸۷ بیش از نیمی از استان با خشکسالی خفیف مواجه بوده است اما در آبان ماه تقریبا شرایط نرمالی در استان حاکم شد و در آذرماه نیز قسمت های شمالی و جنوبی خراسان رضوی دارای شرایط خشکسالی خفیف و قسمت های مرکزی استان دارای شرایط نرمال بوده است.هم چنین در نواحی شرقی استان شرایط نرمال بوده است. در بهمن ۸۷ نیز تایباد، فریمان، خواف، گناباد و بردسکن با خشکسالی متوسط و خفیف مواجه بوده است. این گزارش حاکی است که در اسفند ماه سال گذشته در بیشتر نقاط استان، شرایط نرمال بوده ولی در شهرستان سبزوار خشکسالی متوسط و در قسمت هایی از شهرستان های نیشابور، سرخس و گناباد خشکسالی خفیف حاکم بوده است. محاسبات شاخص SPI در سه ماهه زمستان ۸۷ حاکی از وقوع خشکسالی متوسط درنواحی جنوبی استان و وجود شرایط نرمال در مرکز و شمال استان بوده است.کارشناس هواشناسی تأکید می کند: محاسبه شاخص خشکسالی با گام زمانی ۱۲ ماهه برای سال ۸۷ حاکی از وقوع خشکسالی شدید و متوسط در تمام نقاط خراسان رضوی بوده است و نواحی جنوبی و شمالی استان به ویژه گناباد با خشکسالی حاد و شهرستان های خواف، جنوب تربت حیدریه، درگز و سرخس با خشکسالی شدید مواجه بوده و در دیگر نواحی استان شدت خشکسالی متوسط برآورد شده است.

بارش های مناسب فروردین ۸۸ باعث وقوع ترسالی در بیشتر نقاط استان به ویژه مناطق شرقی و مرکزی شد که رخداد این پدیده در دوره آماری کم نظیر بود. اما تأکید بر این مسئله ضروری است که وقوع ترسالی یک ماهه نمی تواند اثر خشکسالی یک ساله را برطرف و خنثی کند.مدیرکل هواشناسی خراسان رضوی در این باره می گوید: در اردیبهشت ماه امسال بیشتر نقاط استان از شرایط نرمالی برخوردار بوده و تنها در بخش غربی شهرستان سبزوار خشکسالی متوسط رخ داده است. مهندس «قطره سامانی» می افزاید: بارش های فراوان فروردین باعث شد تا شاخص ۸ ماهه SPI (مهر ۸۷ تا اردیبهشت ۸۸) در بیشتر نقاط استان شرایط نرمال را نمایش دهد و تنها شهرستان گناباد در معرض خشکسالی خفیف بوده است. به گفته وی جمع بندی های کارشناسان نشان می دهد که بارندگی های فراوان فروردین ۸۸ باعث شده است که شاخص SPI در ۸ ماهه نخست سال زراعی جاری شرایط نرمال را برای استان نشان دهد؛ اما اهمیت نقش پراکنش بارش را نباید در محاسبه ها نادیده گرفت. وی تأکید می کند: ترسالی یک ماهه نمی تواند آثار خشکسالی یک ساله را برطرف کند، خشکسالی رخ داده در فصل کاشت تأثیر نامطلوبی بر رویش مزارع داشته است و ترسالی های بعدی یا نرمال شدن شرایط هم سبب بهبود این وضعیت نمی شود.به گفته وی متوسط دمای سال جاری استان تا ۲۸ خرداد ماه نسبت به مدت مشابه سال قبل یک درجه سانتی گراد افزایش داشته است. وی می افزاید: متوسط دمای سال جاری استان تاکنون نسبت به مدت مشابه دوره آماری (۳۰ ساله) نیز حدود ۲/۰ درجه سانتی گراد افزایش داشته است و امسال تابستان گرمتری پیش رو داریم.

به علت کاهش نزولات جوی در فصول پاییز و زمستان سال آبی جاری (۸۸-۸۷) شاهد کاهش قابل ملاحظه روان آب رودخانه های استان بوده ایم. کارشناس شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی می گوید: در ماه های اخیر حجم روان آب بیشتر ایستگاه های هیدرومتری منتخب استان تا حدودی افزایش یافته است؛ اگر چه این حجم نسبت به متوسط دوره آماری کاهش پیدا کرده است. به گفته وی بررسی آمار و اطلاعات موجود تا ۲۷ اردیبهشت ماه امسال نشان می دهد که حجم روان آب رودخانه های استان در سال آبی جاری نسبت به سال گذشته ۴۶ درصد افزایش داشته ولی نسبت به متوسط دراز مدت معادل ۴۴ درصد کاهش یافته است.به گفته وی در حوضه قره قوم ایستگاه هیدرومتری باغ عباس در رودخانه فریمان ۵/۶۲ درصد، دو آب در جام رود ۹/۴۵درصد، موشنگ در رودخانه فریزی ۱/۵۰ درصد، کرتیان در رودخانه طرق ۵/۵۶ درصد، پل خاتون در کشف رود ۲/۱۳ درصد، چهچهه ۶۶ درصد، محمدتقی بیک در درونگر ۹/۱۵ درصد و قره سو در دربند کلات ۷۲ درصد، نسبت به متوسط کاهش روان آب داشته است. البته در مقایسه با سال قبل جز رودخانه های درونگر و دربند کلات دیگر رودخانه ها افزایش حجم روان آب داشته است.در حوزه کویر مرکزی نیز ایستگاه های هیدرومتری اریه در رودخانه بار ۷/۵۱ درصد، دیزباد ۲/۷۱ درصد، صبی در رودخانه کال سالار ۹/۳۸ درصد و ایرج آباد دررودخانه ششطراز ۴/۷۰ درصد کاهش روان آب نسبت به متوسط داشته است.دست اندرکاران مدیریت مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی نیز بر اساس آمار و اطلاعات جدول مقایسه بارندگی ایستگاه های مبنا از اول مهر ۸۷ تا ۱۷ خرداد ماه سال جاری، وضعیت ایستگاه های گناباد و جنت آباد جنگل را خشکسالی ضعیف اعلام کردند. بر اساس این گزارش متوسط بارندگی استان بر اساس نقشه همباران در ۱۵ ایستگاه مبنای شرکت آب منطقه ای استان ۴/۲۴۴ میلی متر طی این سال زراعی بوده، در حالی که بارندگی سال گذشته این ایستگاه ها ۱۱۵ میلی متر ثبت شده است.

مدیر کل دفتر بازسازی و حوادث غیرمترقبه استانداری خراسان رضوی با یادآوری موفقیت دولت در مهار بحران خشکسالی در سال گذشته، درخصوص تداوم این پدیده و پیامدهای ناشی از آن هشدار داد.مهندس «جواد عرفانیان» با بیان این که برای تحلیل صحیح از وضعیت خشکسالی در سال زراعی ۴ آیتم مشخص مورد بررسی قرار می گیرد، اظهار می دارد: شاخص بارش و دما(هواشناسی)، شاخص  هیدرولیکی، شاخص خشکسالی کشاورزی و شاخص خشکسالی اقتصادی و اجتماعی این ۴ آیتم را تشکیل می دهد.وی ادامه می دهد: شاخص هواشناسی بر اساس شاخص SPI محاسبه می شود و شاخص هیدرولیکی میزان روان آب ها را نشان می دهد که شاخص خشکسالی کشاورزی نیز تاثیر خشکسالی را بر فعالیت های بخش کشاورزی و شاخص خشکسالی اقتصادی و اجتماعی آثار خشکسالی بر وضعیت و معیشت مردم را مورد محاسبه قرار می دهد؛ به منظور دقت و صحت محاسبات آماری در خصوص خشکسالی باید این ۴ شاخص هم زمان مورد مطالعه قرار گیرد.وی با اشاره به بارش های قابل توجه در سال زراعی جاری به ویژه فروردین و اردیبهشت ماه می گوید: اگرچه این میزان بارندگی آثار مثبتی بر جای گذاشته است و در مقایسه با بحران خشکسالی سال قبل وضعیت مناسب تری دیده می شود، اما نگرانی قابل توجهی در مورد تداوم خشکسالی و پیامدهای آن در سال جاری وجود دارد.مدیر کل بازسازی و حوادث غیرمترقبه استانداری خراسان رضوی به کاهش نزولات جوی در پاییز سال ۸۷ و وقوع خشکسالی در بخش های وسیعی از استان اشاره می کند و می افزاید: خشکسالی گذشته و کمبود رطوبت خاک مانع رشد و رویش محصولات کشاورزی به خصوص غلات دیم شد و خسارات قابل توجهی در کشت دیم استان وارد کرد.عرفانیان با بیان این که بررسی شاخص SPI در سه ماهه پاییز سال گذشته از وقوع خشکسالی شدید در شهرستان درگز حکایت دارد، می گوید: بر اساس این بررسی ها در نواحی شمالی خراسان رضوی به ویژه قوچان خشکسالی متوسط وجود دارد.به گفته وی بر اساس شاخص SPI محاسبه شده در دی ماه سال گذشته نیز، نیمه غربی خراسان رضوی به ویژه شهرستان های چناران، نیشابور، سبزوار و گناباد دچار خشکسالی شدید و کاشمر، بردسکن، سبزوار، جنوب تربت حیدریه و دیگر نواحی استان دچار خشکسالی متوسط است.مدیر کل بازسازی و حوادث غیرمترقبه استانداری خراسان رضوی می افزاید: به طور کلی بر اساس شاخص SPI در سال ۸۷ نتیجه می گیریم در تمام نقاط استان خشکسالی شدید و متوسط وجود دارد و نواحی جنوبی و شمالی استان به ویژه گناباد، خواف، درگز، سرخس و جنوب تربت حیدریه دچار خشکسالی حاد می باشد.عرفانیان به بررسی های شاخص هیدرولیکی در خراسان رضوی اشاره می کند و می گوید: در حجم روان آب رودخانه های خراسان رضوی در سال آبی جاری نسبت به متوسط درازمدت، ۴۴ درصد کاهش داشته است.به گفته وی اطلاعات ثبت شده در ۱۲ ایستگاه، هیدرومتری در حوضه های آبریز قره قوم و کویر مرکزی، حجم میزان کمتر از متوسط دبی دوره آماری می باشد.مدیر کل بازسازی و حوادث غیر مترقبه استانداری خراسان رضوی با اشاره به ظرفیت یک هزار و ۵۰۰ میلیون متر مکعبی ۱۴ سد موجود در استان می گوید: با توجه به حجم آبی ۵۷۴ میلیون متر مکعبی این سدها از سال آبی گذشته، تا پایان اردیبهشت ماه سال جاری ۵۰۰ میلیون متر مکعب کسری ذخیره آب در سدهای خراسان رضوی وجود داشته است.عرفانیان در خصوص وضعیت آب شرب شهری به استثنا مشهد اظهار می دارد: خشکسالی کم سابقه در سطح خراسان رضوی طی ۱۱ سال اخیر به ویژه سال زراعی گذشته، باعث افت سطح آب سفره های زیرزمینی و افت شدید آب دهی منابع آب شرب شده است.

وی می گوید: با وجود تلاش های موثری که برای تامین آب شرب شهری به ویژه طی سال گذشته انجام گرفت، متاسفانه طی ۵ سال اخیر ۲ هزار و ۴۲۰ لیتر بر ثانیه از توان آب دهی چاه های مورد استفاده کاسته شده است.به گفته مدیر کل بازسازی حوادث غیر مترقبه استانداری خراسان رضوی، با توجه به شرایط منابع آب شرب استان برای پیش گیری از بحران کم آبی و حفظ شرایط موجود باید سالانه حدود ۷۸۴ لیتر بر ثانیه به ظرفیت آب شرب شهری استان افزوده شود.مشهد نیز به دلیل خشکسالی های پیاپی با افت شدید کمی و کیفی آب دهی چاه ها و قنات ها و چشمه ها و سدها مواجه شد به گونه ای که در سال گذشته حدود یک هزار و ۷۱۹ لیتر بر ثانیه کاهش آب دهی داشته است.وی درباره وضعیت آب شرب روستایی در خراسان رضوی می گوید: در سال گذشته ۲۹۸ منبع تامین آب با کاهش آب دهی مواجه شد که به کاهش یک هزار و ۲۰۰ لیتر بر ثانیه ای در حوزه آب روستایی انجامید.مدیر کل بازسازی و حوادث غیرمترقبه استانداری خراسان رضوی با اشاره به بحران کمی و کیفی آب شرب در روستاهای استان می گوید: ضمن این که کاهش آب دهی ۴۰۰ لیتر بر ثانیه ای طی سال های گذشته در مناطق روستایی به قوت خود باقی است، بارندگی های اخیر نیز تاثیر چندانی در حل مسئله آب شرب روستایی نداشته است.عرفانیان ادامه می دهد: در حال حاضر ۲۲۰ منبع آبی روستایی دچار تغییر کیفیت شده و بخش زیادی از آن از مدار بهره برداری خارج شده است و افت سطح آب های زیر زمینی و کاهش روان آب ها برای تزریق به منابع به جایی رسیده است که هر سال شاهد افت شدید این منابع هستیم.وی به کاهش عمق چاه ها در مناطق روستایی اشاره می کند و می گوید: علاوه بر کاهش عمق که در گناباد به ۳۰۰ متر هم رسیده است، بیش از ۵۰ درصد از شبکه آب رسانی در روستاها عمر بیش از حد استاندارد دارد و فرسوده است که این امر موجب هدر رفت ۴۰ درصدی آب تولیدی در این مناطق می شود.

صفحه R06 جامعه (رضوي) ، شماره سريال 17291 ، تاريخ انتشار 880328

زباله را طلای کثیف لقب داده اند و اگر چه نام زباله ما را به دنیای مواد به درد نخور و دور ریختنی می برد، اما به جرأت می توان گفت که زباله ها به درد می خورند! بسیاری از زباله هایی که من و شما تولید می کنیم پس از جمع آوری قابل بازیافت است. بازیافتی که می تواند به حفظ منابع اولیه تولید کمک کند. شیشه، کاغذ، فلزات و پلاستیک زباله نیستند زیرا می توان آن ها را بازیافت کرد اما با این وجود، هر روز بیش از ۱۷۰ تن کاغذ در مشهد دور ریخته می شود و تنها ۱۵ تن آن، بازیافت می شود. در حالی که می توان با بازیافت و تبدیل مواد و تفکیک از مبداء، به حفظ این مواد کمک کرد و از قطع درختان و... جلوگیری کرد، چرا کاغذ، پلاستیک و مواد فلزی را با بی تفاوتی درون سطح زباله می ریزیم؟ یکی از ابتکارات شهرداری مشهد اجرای طرح بازیافت و تفکیک زباله در مبداء است. اما این روزها سایه رکود بر فعالیت های تفکیک زباله از مبدا و طرح مشارکت مردم در تحویل زباله های خشک بر مراکز مربوطه سنگینی می کند. افت شدید بهای خرید این نوع زباله ها، کم رنگ شدن برنامه های تشویقی شهرداری، بهانه گیری متولیان مراکز جمع آوری و... همه و همه نشان دهنده آن است که تداوم اجرای طرح تفکیک زباله با مشکل مواجه شده است.

مقابل یکی از کیوسک های جمع آوری زباله های قابل بازیافت در شهر مشهد، چند شهروند در حال تحویل زباله هایی از جنس کاغذ، پلاستیک و... هستند. کارگری، محموله ها را وزن می کند و برگه ای را برای محاسبه ارزش این کالای بازیافتی تحویل شهروندان می دهد. خانمی که حدود ۹ کیلو و ۵۰۰ گرم کاغذ قابل بازیافت شامل روزنامه باطله و مجله و ۵/۲ کیلو پلاستیک را تحویل داده است می گوید: متصدی جایگاه اعلام کرده که ارزش این مواد ۴۵۰ تومان است و می توانم یک قوطی پودر لباس شویی دریافت کنم! وی با ابراز تعجب افزود: در گذشته بابت تحویل مواد بازیافتی مبالغ بیشتری پرداخت می شد ولی الان این قیمت از بهای خرید نمکی ها هم، خیلی پایین تر است! وی که مدعی است هر ماه اقلام بازیافتی منزلش را جمع آوری می کند و با خودرو به محل این جایگاه ثابت می آورد، می گوید: مدتی است جمع آوری این مواد قابل بازیافت از جلوی منازل متوقف شده است. شهروند دیگری که به جایگاه جمع آوری زباله های بازیافتی در بولوار ارشاد مراجعه کرده بود به خراسان می گوید: متاسفانه در این محل کارت قرعه کشی ویژه سازمان بازیافت به تحویل دهندگان زباله ارائه نمی شود و امروز حتی کارکنان این محل از تحویل گرفتن یک کیسه حاوی انواع شیشه و بطری امتناع کردند و از من خواستند، آن را به زباله دان بیندازم! وی با ابراز نگرانی از کم شدن تلاش های شهرداری مشهد در عرصه تفکیک زباله از مبداء می افزاید: متاسفانه با وجود تلاش های زیاد سال های اخیر برای فرهنگ سازی و آشنا کردن مردم با مقوله تفکیک زباله در مبداء و استفاده بهینه از برخی زباله های قابل بازیافت و تبدیل به مواد دیگر شاهد کند شدن روند فعالیت های شهرداری مشهد هستیم.

«میثمی» از نصف شدن بهای تحویل گرفتن مواد بازیافتی انتقاد می کند و می گوید: در حالی که جمع آوری زباله های شهری یکی از ضرورت های مدیریت شهری محسوب می شود و شاهد مشارکت خوب مردم در تحقق اهداف شهرداری هستیم، به نظر می رسد باید طرح جمع آوری و تفکیک زباله در مبداء با جدیت بیشتری اجرا شود. یک کارمند که برای تحویل انبوهی زباله خشک به ایستگاه واقع در میدان شفای شهر مشهد مراجعه کرده بود به خراسان می گوید: در خانواده ها، اغلب زباله هایی اعم از مقوا و کاغذ، انواع پلاستیک و شیشه وجود دارد که برخی افراد آن را همراه دیگر زباله ها که زباله تر هستند تحویل ماموران شهرداری می دهند و این زباله های قابل بازیافت، به نوعی از حیز انتفاع خارج می شود. به گفته وی اگر چه تلاش خوبی برای آشنا کردن مردم با فرهنگ تفکیک زباله انجام شده است ولی هنوز اغلب شهروندان تمایلی به این کار ندارند و از مزایای آن و تشویق های شهرداری بی اطلاع هستند. «غفارزاده» با اشاره به این که در ماه اخیر بهای خرید مواد بازیافتی توسط ایستگا های ثابت شهرداری مشهد ۱۰۰ درصد کاهش یافته است می گوید: قبلا بهای خرید زباله خشک شامل مقوا، کاغذ و کارتن ۷۰ تومان بود ولی الان گویا بهای خرید آن در این مراکز حدود ۳۵ تومان محاسبه می شود.

یک کارشناس محیط زیست نیز در گفت و گو با خراسان می گوید: مصرف درست می تواند تا حد زیادی هزینه های خانوار و مصرف انرژی را کاهش دهد و از تولید بیش از حد زباله جلوگیری کند و برای مدیریت زباله ها ضروری است که در درجه اول، مواد قابل تجزیه مثل پس ماندها و موادی که قابل تبدیل است را جداگانه جمع آوری کنیم. به گفته وی از آن جا که برخی زباله ها از جمله مواد پلاستیکی در چرخه طبیعی قابل بازیافت نیست و لذا رها شدن آن ها در طبیعت خطر آلودگی محیط زیست را به دنبال دارد و ضروری است که برای حل این مشکل راه حلی ارائه شود. وی گفت: علاوه بر بازیافت کاغذ و مواد پلاستیکی می توان از سایر زباله ها نیز در فرآیندهای جداگانه کودکمپوست، بیوگاز و حتی برق تولید کرد و شهرداری مشهد در این زمینه گام های خوبی برداشته و توفیقاتی نیز داشته است.

مدیر عامل سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری مشهد نیز، نگران کند شدن روند فعالیت های گسترده در عرصه فرهنگ سازی، تفکیک زباله در مبداء و بازیافت مواد و زباله است. مهندس «حسین نجفی» با اشاره به این که کار جمع آوری زباله های خشک شهروندان مشهدی توسط بخش خصوصی در حال انجام است تصریح کرد: روند اجرای این طرح کند نشده است ولی شرایط اقتصادی جهان بر این عرصه، اثرگذار بوده است. به گفته وی در حالی که سال قبل قیمت خرید کارتن کارخانه های تولیدی ۱۸۰ تا ۲۰۰ تومان به ازای هر کیلو بود اما الان اتحادیه تولیدکنندگان کارتن در مشهد قیمت آن را حدود ۶۰ تومان اعلام کرده است و با افت بازار، قیمت خرید نیز به شدت کاهش یافته است. وی افزود: قیمت تمام شده هر کیلوگرم کاغذ با احتساب هزینه های سربار و جمع آوری و انتقال آن، حدود ۱۰۰ تومان است ولی ما آن را به قیمت ۶۰ تا ۷۰ تومان به فروش می رسانیم. وی با اعلام این که قیمت خرید یا محاسبه تشویقی مردم برای مشارکت در طرح تفکیک زباله از مبداء در زباله هایی از نوع کاغذ تا ۷۰ تومان نیز محاسبه شده بود لیکن در حال حاضر به دلیل شرایط موجود در بازار این قیمت ها به نصف تقلیل یافته است. مدیر عامل سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری مشهد در پاسخ به این سوال که آیا احتمال دارد شهرداری مشهد اجرای این طرح را متوقف کند؟ اظهار داشت: شهردار مشهد مخالف حذف این طرح است و تلاش های زیادی شده تا فرهنگ  تفکیک زباله در مشهد جا بیفتد و ارزش فرهنگ سازی و تداوم آن، بسیار مهم تر از مباحث اقتصادی است و مهندس پژمان تاکید دارد ما یارانه ای به این طرح بدهیم که کار با چالش مواجه نشود. وی با اشاره به افزایش ۱۳۳ درصدی ایستگاه های مبادله زباله های خشک مشهد اضافه می کند: در سال گذشته زباله خشک تحویلی به مراکز تحویل در شهر ۴۰ درصد افزایش داشته است. وی با اعلام این که ۵ تا ۶ درصد از ۱۷۰۰ تن زباله تولیدی در مشهد از مبدا تفکیک می شود می گوید: در حالی که ۳۰ تا ۴۰ درصد آن را زباله های خشک تشکیل می دهد که قابلیت بازیافت دارند شهروندان می توانند با تفکیک این مواد از مبدا، به چرخه صنعت و حفظ محیط زیست کمک کنند. مدیر عامل سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری مشهد با اشاره به هزینه های گزافی که در سایر کشورها برای آماده سازی بستر اولیه بازیافت مثل تامین زمین و ایجاد شرایط مناسب صرف می شود، می گوید: ما متاسفانه منابع آب و خاک خود را به شدت آلوده می کنیم و از بین می بریم صرفا به این دلیل که در بعضی موارد حوصله فکر کردن و صرف هزینه نداریم. وی در پاسخ به این سوال خراسان که شرایط شما در بازیافت زباله ها چگونه است می گوید: مشهد در محدوده خاورمیانه بالاترین کیفیت را در چرخه بازیافت دارد و خوشه صنعتی مرتبط با این بحث در مشهد کارشناسان ژاپنی را که از این محل دیدن کردند شگفت زده کرده است. نجفی می افزاید: تا پایان سال ۸۷ در سطح شهر مشهد ۳۶ ایستگاه جمع آوری زباله خشک ایجاد شده ولی الان ۲۰ ایستگاه آن فعال است. وی با ذکر این نکته که در دنیا مردم بابت جمع آوری زباله و بازیافت آن باید هزینه بپردازند ولی درایران و شهر مشهد به جای تولید کننده، مصرف کننده این زباله ها یعنی شهرداری به مردم پول پرداخت می کند، افزود:  در سال ۸۶ سرانه زباله تفکیکی از مبداء به ازای هر خانوار در مشهد (به جز ادارات) ۷۷ گرم بوده است و این سرانه در پایان سال ۸۷ به ۱۳۲ گرم رسید و در افق برنامه تا پایان سال ۸۸ باید به ۱۷۰ گرم برسد. لذا ما نگران وضع بازار هستیم و برای توسعه فرهنگ تفکیک زباله در مبدا و همکاری مردم، ناچار هستیم یارانه و تشویقی بیشتری پرداخت کنیم. وی درباره تحویل نگرفتن شیشه در برخی ایستگاه ها نیز می گوید: جمع آوری شیشه های خرد شده، مشکلاتی دارد ولی ایستگاه ها باید بطری های شیشه ای را از مردم تحویل بگیرند.

صفحه R05 فرهنگ (رضوي) ، شماره سريال 17291 ، تاريخ انتشار 880328

شهرستان گناباد در جنوب خراسان رضوی به فاصله ۲۶۰ کیلومتری مشهد قرار دارد. شواهد به جای مانده از گذشته از جمله آثار و محوطه های باستانی نشان از استقرار انسان از دوران پیش از تاریخ در این ناحیه دارد. بنابراین گناباد از جمله شهرهای کهن ایران است که به دلیل قرار گرفتن در منطقه ای سوق الجیشی مورد توجه حکمرانان در دوره هخامنشی بوده است.قنات گناباد که برخی احداث آن را به بهمن پسر اسفندیار نسبت می دهند، نشان از آبادانی و رونق این ناحیه در ادوار دیرین دارد. از سوی دیگر در شاهنامه نیز گناباد عرصه جنگل و حماسه در دوره اساطیری بوده و از برخی نقاط آن نیز در این اثر حماسی یاد شده است.این شهر در صدر اسلام با نام «جنابد» به تمدن عصر اسلامی راه یافت و به استناد نوشته های تاریخی و جغرافی نویسان از اعتبار و اهمیت خاصی برخوردار بوده است.

اما گناباد دارای جاذبه های سیاحتی و گردشگری و میراث فرهنگی گران سنگی است که متأسفانه به فراموشی سپرده شده است. در حالی که ده ها مکان تاریخی و سیاحتی در این دیار تمدن ساز وجود دارد، مردم و مسئولان این سامان از گمنامی منطقه و کم کاری در شناساندن آن به سایر ایرانیان گلایه دارند.در حالی که گناباد سر راه استان های جنوبی کشور و در مسیر جاده آسیایی قرار دارد، استقبال گردشگران و مسافران از جاذبه های سیاحتی و گردشگری آن چندان گرم نیست.یکی از ساکنان گناباد با اشاره به تاریخ و تمدن این شهرستان در جنوب خراسان رضوی می افزاید: متأسفانه بسیاری از آثار تاریخی و نقاط دیدنی این شهرستان برای سایر مردم و حتی ساکنان استان ها و شهرهای مجاور نیز ناشناخته است و لازم است که مسئولان شهرستان در این زمینه تلاش مضاعفی داشته باشند.«فرمانبر» می افزاید: در شهرستان گناباد ده ها اثر باستانی شناسایی و حتی برای ثبت جهانی آثاری چون قنات قصبه، اقدام شده است ولی این شهرستان که می تواند با وجود چنین آثاری جاذبه گردشگری و توریستی بسیاری داشته باشد هنوز جایگاه خود را پیدا نکرده است.

رئیس شورای اسلامی شهر گناباد نیز با اشاره به جایگاه و موقعیت شهرستان گناباد در زمینه توسعه گردشگری می گوید: طرح گردشگری قنات قصبه گناباد از جمله مصوباتی است که تحقق آن می تواند در رونق گردشگری شهرستان موثر باشد. «پورهاشمی» می افزاید: متأسفانه میراث فرهنگی شهرستان که در سال ۸۶ برای مطالعه این طرح، اعتبارات مناسبی داشته، کوتاهی کرده و اعتبار ۹۰ میلیون تومانی این طرح جذب نشده است.به گفته وی سرمایه گذاری برای احیای بناهای تاریخی و جاذبه های گردشگری و توریستی می تواند علاوه بر جذب گردشگران، در زمینه توسعه اقتصاد و اشتغال زایی این شهرستان کویری نیز موثر باشد.فرماندار شهرستان گناباد نیز با اشاره به وجود آثار باستانی با قدمت هزار و ۸۰۰ تا ۲ هزار سال در این شهرستان می گوید: بسیاری از آثار میراث فرهنگی این شهرستان به ثبت رسیده و اعتبارات حفظ و احیای میراث کهن این منطقه تا ۳۰۰ درصد رشد داشته است. «صفایی» می افزاید: دولت به این بخش توجه دارد ولی منابع، محدود و حجم کارها زیاد است لذا سرمایه گذاران باید در بخش گردشگری شهرستان مشارکت کنند. به گفته وی در این راستا دو طرح گردشگری در شهرستان به تصویب دولت رسیده و گردشگری کاخک نمونه استانی ثبت شده است.

قنات قصبه گناباد یکی از پدیده های شگفت انگیز و دست ساخته انسان در این شهرستان است که قدمتی ۲ هزار و ۵۰۰ ساله دارد و با ارائه طرح های مناسب می تواند به مکانی توریستی و دیدنی تبدیل شود. این قنات تاریخی با طول ۳۳ کیلومتر شاهکاری منحصر به فرد است و از آن به عنوان قدیمی ترین و عمیق ترین قنات جهان یاد کرده اند.

از بناهای ارزشمند دوره خوارزمشاهیان در خراسان، مسجد جامع گناباد است که در کوی شرقی (قصبه) این شهر قرار دارد. این بنا با نقشه ای دو ایوانی شامل سردر، صحن، ایوان های شمالی و جنوبی و ۳ شبستان است و به استناد یک حاشیه کتیبه قرآنی به خط بنایی در سال ۶۰۹  هجری قمری بنا شده است.

مدرسه نجومیه گناباد نیز یک بنای تاریخی است که در مجاورت مسجد جامع این شهر در کوی شرقی گناباد است. این مدرسه از یادگارهای معماری اسلامی در دوره صفویه است که نشان از ارج و مقام علم و دانش در این شهر در زمان خود دارد و به دلیل تدریس علم نجوم و افلاک به مدرسه نجومیه شهرت یافته است.به ابتکار میراث فرهنگی گناباد در سال ۸۵ موزه مردم شناسی این شهرستان در محل این مدرسه در قالب ۱۴غرفه گشایش یافت و اکنون به معرفی مشاغل سنتی، نحوهزندگی و نوع پوشش مردم گناباد می پردازد. آهنگری. پارچه بافی سنتی، سفالگری، نمدسال، حفر قنات، عروسی، عصاری و... نیز در آن به نمایش درآمده است.

موزه باستان شناسی گناباد نیز از دیدنی های این شهر است که در یکی از شبستان های مسجد جامع این شهر دایر می باشد. ازمهم ترین آثار این موزه، محراب تاریخی دیگری است که طی کاوش ها و پی گیری های باستان شناسی نمایان شده است. برخی وقف نامه ها، فرمان نامه ها، اشیای اهدایی مردم، سکه هایی از قرون اول اسلامی تا دوره قاجار، ظروف و اشیای فلزی و سفالی، کتیبه های آجری مدرسه نجومیه و چند اثر مهم دیگر در این موزه به نمایش گذاشته شده است.

بارگاه امام زاده سلطان محمد عابد (ع) برادر گرامی امام رضا(ع) در شهر کاخک واقع در ۲۴ کیلومتری جنوب شهر گناباد علاوه بر آن که یک اثر باستانی و کهن است، زیارتگاه عاشقان اهل بیت نیز می باشد. بنابر اقوال گوناگون بنای مذکور در اواخر دوره سلجوقی به اهتمام امیر عبدا... تونی ساخته شد و ساختمان فعلی آرامگاه متعلق به زمان شاه طهماسب صفوی است.

روستای ریاب در ۵ کیلومتری جنوب غربی گناباد نیز یکی از نقاط دیدنی است که قدمت آن به دوره صفویه و قاجاریه بر می گردد. این روستا دارای مجموعه ای از خانه های قدیمی، بادگیرها، قلعه، حمام، مسجد، آب انبار و... با معماری بسیار زیبایی است. این روستا هم اکنون به عنوان یکی از روستاهای هدف گردشگری در ایران مطرح می باشد. مقبره «ابومنصور ریابی» از وزرای طغرل موسس دولت سلجوقیان نیز در این روستا واقع است.

روستای قوژد و مسجد جامع آن در ۱۰ کیلومتری گناباد نیز یکی از آثار تاریخی و دیدنی است.به لحاظ معماری این بنا متعلق به قرن سیزدهم هجری است و شامل ایوانی بزرگ، محراب، شبستان و تزئينات منحصر به فرد است.

یکی از مناطق ییلاقی و خوش آب و هوای گناباد که همواره پذیرای مسافران خسته است روستای سرسبز سنو در ۲۵ کیلومتری غرب این شهر می باشد. چشمه ای با آب گوارا، ۷ آسیاب، قلعه قدیمی و غاری درون کوه از دیدنی های این منطقه است.

مقبره عالم عارف و زاهد مجاهد علامه محمد تقی بهلول گنابادی از علما و روحانیان معاصر نیز در ورودی شهر گناباد در حاشیه جاده آسیایی زیارتگاه عاشقانی است که خدمات او را به یاد دارند. او رهبری قیام تاریخی و مردمی مسجد گوهرشاد را در سال ۱۳۱۴ علیه کشف حجاب رضاخانی عهده دار بود و علاوه بر تسلط به تاریخ انبیا، اسلام، ادبیات عرب و فقه تشیع و اهل سنت، حافظ کل قرآن و نهج البلاغه و صحیفه سجادیه و صاحب تالیفات بسیار و شاعری اهل ذوق بود که در زهد و ساده زیستی نیز همتا نداشت.

روستای کوچکی در ۳۰ کیلومتری غرب گناباد و ۶ کیلومتری روستای زیبد دارای موقعیت زیبا و تماشایی است. اهالی آن را «صوفه» گویند و چون از ۳ طرف توسط کوه های مرتفع احاطه شده و دارای درختان تنومند با ارتفاع ۶ متر است، به عنوان تفرجگاه ییلاقی بازدیدکنندگان بسیاری دارد.

یکی از بزرگ ترین جاذبه های گردشگری گناباد، روستای متروک، ساکت و خاموش عمرانی است دیاری که در دوره صفویه رونق زیادی داشت و تا ۵۰ سال پیش دایر و آباد بود خشکسالی های پیاپی آن را متروکه کرده و امروز کسی ساکن آن نیست. این روستا در ۲۰ کیلومتری گناباد در حاشیه جاده مشهد واقع است و آثار تاریخی چون آب انبار، مسجد، حمام، کاروان سرا و بادگیرهای آن دیدنی است.

آب انبار شریعت که معروف به آب انبار حسنیه در گناباد است مربوط به دوره قاجار است که به میراث فرهنگی واگذار شده و امروز به عنوان نمایشگاه وموزه آب در معرض دید عموم قرار دارد. این مکان در مرکز شهر گناباد و در خیابان سعدی واقع شده و اثری تاریخی با ۴۰ پله و مخزنی در عمق ۲۰ متری از سطح زمین است.اگر به دیار گناباد سفر کردید از سوغات این شهرستان به ویژه صنعت دستی منحصر به فرد آن یعنی سفال مند یادتان نرود. گرچه سفالگری رونق گذشته ها را ندارد اما هنوز صدای چرخ سفالگران دیار مند به گوش می رسد.مناطق تفریحی تک زو، کلات، مزارع زعفران در فصل پاییز، موزه حیات وحش گناباد در ساختمان اداره محیط زیست، امام زاده هایی در روستاهای بیمرغ، دیسفان و خانیک، کویر پارک رهگذر عمرانی، بازارچه بیدخت، قلعه شوراب، یخدان کوثر بیدخت، کمرزیارت و آبشار زیبای کاخک نیز از جاذبه های سیاحتی- زیارتی شهرستان گناباد محسوب می شوند.

 

 امام زاده سید محمد عابد قلب فرهنگی شهر کاخک است

«قهر طبیعت مشکل جدی بخش کاخک است» این حرف دل امام جمعه کاخک است که در دیدار با گروه اعزامی روزنامه خراسان چند بار بر آن تاکید می کند و از مسئولان برای نجات بخش کشاورزی منطقه استمداد می طلبد.در ابتدای ورود گروه اعزامی روزنامه به بخش کاخک توفیق زیارت بارگاه و مرقد مطهر امام زاده سید محمد عابد برادر بزرگوار امام رضا(ع) همراه امام جمعه محترم کاخک نصیبمان می شود. فرصت را غنیمت شمرده، در گوشه ای از شبستان مجاور بقعه امام‌زاده با وی به گفت وگو می پردازیم.وی در معرفی این دیار می گوید: شهر کاخک شهرت و آوازه اش به واسطه وجود مضجع نورانی امام زاده سید محمد عابد برادر بزرگوار امام رضا(ع) است و این بقعه قلب فرهنگی شهر است. وی می افزاید: در جوار این مکان زیارتی، حوزه علمیه کهن کاخک سال های بسیار دور پایه گذاری شد و هم اکنون ۳۰ طلبه در آن مشغول تحصیل اند و استادان مجربی از مشهد جذب شده اند.

وی با اشاره به سابقه ۷۰۰ ساله فعالیت حوزه علمیه حسنیه کاخک می گوید: این حوزه نماد فرهنگ و تمدن و تاریخی زنده برای شهر کاخک است و هنوز هم کتاب های دست نوشته آن سال ها در این حوزه نگه داری می شود.امام جمعه کاخک با اشاره به روحیه دینی و مذهبی مردم منطقه از برگزاری باشکوه محافل و مجالس مذهبی خبر می دهد و می گوید: جلسات مذهبی، دوره های قرآن، دعاهای توسل، کمیل و ندبه هم در مساجد شهر و بارگاه مطهر امام زاده هر هفته برگزار می شود و استقبال بسیار خوبی را به ویژه از سوی جوانان و نوجوانان شاهدیم. وی از نظر فرهنگی وضعیت شهر کاخک را مطلوب ارزیابی می کند و می گوید: نمازهای جماعت و نماز عبادی سیاسی جمعه نیز در شهر زیارتی- سیاحتی کاخک باشکوه خاصی اقامه می شود.حجت الاسلام خاکشور در تشریح مشکلات این بخش به خراسان می گوید: مهم ترین مشکل منطقه کاخک صدماتی است که ما از جانب بلای طبیعی متحمل شده ایم. قهر طبیعت در روستاهای بخش و شهر کاخک صدمات جدی به دنبال داشته است، با سرمازدگی سال ۸۶ و استمرار خشکسالی که بیش از یک دهه تداوم دارد، روحیه یاس و ناامیدی در مردم روستاها دیده می شود و این اوضاع و احوال توجه مسئولان را برای کمک در حد توان می طلبد. وی می افزاید: نگرانی ما از ناحیه ضعیف شدن کشاورزی منطقه است و اگر مسئولان فکری به حال مردم نکنند همین چند خانواده هم آهنگ مهاجرت خواهند کرد، متولیان امر در شهرستان و استان باید مشکلات ناشی از خشکسالی کاخک را درک کنند و به داد مردم برسند.

وی به لحاظ اجرای پروژه های عمرانی در کاخک سال های اخیر را مقطع طلایی معرفی می کند و می گوید: طی دو سال گذشته پروژه های مهمی در منطقه آغاز شده و به بازسازی مسجد جامع و ساخت مصلای این شهر ۵۰۰ میلیون تومان اعتبار دولتی اختصاص یافته که با کمک ۳۰۰ میلیون تومانی مردم پیشرفت خوبی دارد. به گفته وی مرکز آموزش فنی و حرفه ای نیز در حال تکمیل شدن و مجموعه آموزشی شبانه روزی و یک واحد پیش دانشگاهی نیز در حال احداث است. درمانگاه منطقه مرکزی شهر کاخک هم از پروژه های دولتی است که پیشرفت خوبی دارد. وی می افزاید: خوشبختانه دانشگاه پیام نور هم در کاخک تأسیس و ۸۰ درصد کارهای استقرار دانشگاه جامع علمی کاربردی کاخک هم انجام شده و پی گیریم که این مرکز آموزش عالی از مهرماه امسال با پذیرش دانشجو آغاز به کار کند.وی با بیان این که روند کارهای عمرانی در منطقه کاخک مطلوب است، اظهار می دارد: قدم های بلندی برای عمران این شهر برداشته شده است ولی هنوز هم جای کار کردن وجود دارد.وی با اشاره به این نکته که سال گذشته کاخک به عنوان منطقه نمونه گردشگری استانی مصوب شد و اعتباراتی قرار است به این طرح اختصاص یابد می گوید: امیدواریم با وجود مرقد برادر بزرگوار امام هشتم(ع) این شهر متحول شود و شاهد تحول عمده ای در آن باشیم.ازامام جمعه کاخک درباره کمبودهای فرهنگی ورزشی و نیازهای نسل جوان می پرسیم. او پاسخ می دهد: با خودیاری مردم و اعتبارات دولتی سالن ورزشی احداث و تا حدی نیازهای جوانان رفع شده است ولی چون جمعیت دانش آموزی کاخک اندک است توسعه اماکن ورزشی و فرهنگی آن از اولویت های اول نیست لذا یکی از نیازهای منطقه استخر شناست که نیاز به توجه دارد. حجت الاسلام خاکشور که از شهریور ماه ۸۶ مأمور به امامت جمعه کاخک شده است می گوید: طی این مدت با تعامل خوب مردم و مسئولان، وحدت خوبی بین مسئولان، اعضای شورای اسلامی شهر و دست اندرکاران ایجاد شده و مردم با فرهنگ و خداشناس بخش کاخک همراهی خوبی با تمام عرصه های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و مذهبی دارند.وی با اشاره به تهیه طرح جامع امام زاده شهر کاخک می گوید: از دو سال قبل با اعتبارات دولتی طرح توسعه امام زاده که ۷ هکتار وسعت دارد آغاز شده و اداره کل اوقاف و امور خیریه و میراث فرهنگی حمایت خوبی را از این مکان داشته اند. به گفته وی از زمانی که بقعه امام زاده به ثبت آثار و میراث فرهنگی رسیده است، پروژه طرح جامع امام زاده پیشرفت خوبی دارد و مردم نیز خوشحالند.

 

 استقرار روحانی در روستاها ارتقای ادارات و تامین امکانات تفریح سالم برای جوانان بجستان

 امام جمعه بجستان در گفت وگو با گروه اعزامی خراسان به این شهرستان با تشریح سیمای فرهنگی و اجتماعی شهرستان جدیدالتاسیس بجستان خواستار حمایت از بخش کشاورزی و دامداری این منطقه و کاهش تبعات ناشی از خشکسالی شد. لزوم استقرار ادارات جدید و ارتقای ادارات قبلی در شهرستان، محرومیت زدایی از بخش یونسی، استقرار روحانی در روستاهای منطقه و تامین امکانات تفریح سالم برای جوانان و نوجوانان بجستانی دیگر خواسته های امام جمعه بجستان بود.گروه اعزامی خراسان پس از تهیه گزارش هایی در این منطقه بعد از اقامه نماز جماعت مغرب و عشا در مسجد جامع ساباط بجستان با امام جمعه این شهرستان دیدار و گفت وگو کرد.حجت الاسلام والمسلمین «ایزدی» امام جمعه جوان و بانشاط این دیار با تشکر از توجه و عنایت مسئولان بزرگوار روزنامه خراسان نسبت به مسائل استان به ویژه مناطق محروم آن گفت: مردم جنوب خراسان به ویژه ساکنان بجستان مردمی خداجو و خدامحورند که همواره به لحاظ اعتقادات دینی و مذهبی زبانزد بوده اند. وی با اشاره به این که در این شهرستان توجه مناسبی به مسائل فرهنگی می شود افزود: از سال های آغازین انقلاب اسلامی نمازجمعه در این شهر با شکوه تمام برگزار می شده و حضرت آیت ا... مدنی با حکم حضرت امام خمینی(ره) اولین سکاندار امامت جمعه این دیار بوده اند و بعد از حضور حجت الاسلام والمسلمین سجادی این جانب ۴ سال است که در خدمت مردم خوب بجستانم.امام جمعه بجستان با اعلام این که یکی از ویژگی های ممتاز این شهرستان رویکرد جوانان و آحاد مردم به مسائل مذهبی و دینی است، گفت: حضور جوانان در نمازهای جمعه و جماعت درخشش خاصی دارد و در سطح استان این حضور نمود و ظهور دارد و این عشق و علاقه و حضور را مرهون لطف خداوند متعال و علمای برجسته و روحانیان بزرگوار این دیار به ویژه آیت ا... مدنی که نیم قرن در کنار مردم و ۲۰ سال امام جمعه بجستان بودند می دانیم.حجت الاسلام ایزدی در پاسخ به سوالی درباره « فعالیت حوزه های علمیه در این شهرستان» گفت: در شهرستان بجستان که حدود ۱۰ ماه است به شهرستان ارتقا یافته است ۲ حوزه علمیه خواهران و برادران فعالیت دارند وهم اکنون در حوزه علمیه برادران ۴۰ طلبه در ۴ پایه تحصیل می کنند و ۷ استاد بومی در خدمت طلاب علوم دینی اند، ضمن این که حوزه علمیه خواهران هم از ۲ سال قبل دایر شده است.وی با اشاره به استعدادهای خوب جوانان این شهرستان گفت: جوانان بجستان از نظر استعداد بهترین هایند وکسب رتبه های برتر دانشگاه و قبولی در رشته های سطح بالا در مراکز آموزش عالی و جایگاه اول تا سوم آن ها در استان دلیل این مدعاست.وی با تایید رویکرد مثبت نسبت به مسائل فرهنگی در شهرستان بجستان افزود: دارالقرآن شهرستان بجستان با تلاش عزیزان فرهنگی و همکاری مسئولان آموزش و پرورش تاسیس شده است و تابستان ۲ سال قبل حدود ۷۰۰ قرآن آموز جذب آن شدند و به لطف الهی و با تدبیر خوب دست اندرکاران این مجموعه و ارتباط با متخصصان قرآنی و جامعةالقرآن مشهد مقدس و جذب مربی آزاد به تعداد ۲۰ نفر در فصل مدارس هزار و ۲۰۰ قرآن آموز جذب این دارالقرآن شدند. به گفته وی در حال حاضر ۱۱ مرکز قرآنی نیز در روستاهای شهرستان بجستان و شهر یونسی فعالیت دارند و یک هزارو ۴۰۰ قرآن آموز از تمام مقاطع تحصیلی در حال فراگیری مهارت های روخوانی، حفظ و روان خوانی قرآن مجیدند.به گفته وی به برکت قرآن آموزان، شاهد حمایت های خوب مردم هم می باشیم و برای ساخت مرکز دارالقرآن شهرستان زمین مناسبی با همکاری شورای اسلامی شهر بجستان در حاشیه میدان بسیج درنظر گرفته شده است که با ساخت آن بهره برداری بهتری را در این راستا شاهد خواهیم بود.امام جمعه بجستان درباره مهم ترین مشکلات این شهرستان نیز گفت: شیرین ترین خاطره مردم این منطقه ارتقای بخش به شهرستان است که به عبارتی تحقق آرزوی ۷۰ ساله مردم بود. ولی درباره مشکلات منطقه می توان به تبعات خشکسالی اشاره کرد که حدود یک دهه مردم این منطقه کویری را گرفتار کرد و سرمازدگی سال ۸۶ نیز تمام درختان انار و حتی مزارع زعفران را خشکاند و اقتصاد تک محصولی کشاورزان و باغ داران دست خوش خشکسالی و سرمازدگی شد و این مسائل توان اقتصادی مردم را به شدت ضعیف کرده است، لذا در این شرایط، مردم نیازمند توجه خاص اند.وی درباره لزوم استقرار برخی ادارات و نهادها در این شهرستان نوپا گفت: با پی گیری فرماندار، شورای شهر و مسئولان تاکنون ۱۳ اداره شهرستان مستقل شده است و نیاز است روند راه اندازی ادارات دیگر هم که مورد نیاز شهرستان است تسریع شود. وی خواستار تسریع در استقلال بقیه ادارات و نهادها و نگاه ویژه نسبت به محرومیت زدایی در مرکز شهرستان و در بخش یونسی شد. امام جمعه بجستان افزود: موضوع تعیین مرکزیت دهستان های بخش یونسی نیز باید با سرعت انجام شود. وی به یکی دیگر از مشکلات منطقه اشاره کرد و گفت: متاسفانه برخی روستاهای ما با ۲ هزار نفر جمعیت از نعمت حضور روحانی بی بهره اند و دوری روستاها و محرومیت آن ها سبب شده روحانیان از حضور در روستاها استقبال نکنند از جمله در روستای قاسم آباد این شهرستان به دلیل آسفالته نبودن راه مشکل داریم و در این باره با معاون اجرایی رئیس جمهور(دکتر سعیدلو) مذاکره و درخواست پی گیری کرده ایم.«ایزدی» افزود: همان طور که در روستاها خانه بهداشت ساخته می شود اگر یک خانه عالم نیز احداث شود، انگیزه ای برای جذب و استقرار روحانی در روستا خواهد بود و یکی از نیازهای ضروری مردم رفع خواهد شد.وی با تاکید بر لزوم رفع مشکلات این شهرستان محروم و دورافتاده خواستار توجه بیشتر به تامین اعتبارات این شهرستان شد و از تلاش استاندار و مسئولان استان برای اعتبارات اختصاص یافته به این دیار تقدیر کرد.امام جمعه بجستان درباره لزوم تامین زمینه تفریحات سالم در این شهرستان نیز گفت: یکی از خواسته های به حق جوانان منطقه تامین امکانات ورزشی- تفریحی و فرهنگی است اگرچه قبل از ارتقای بخش به شهرستان، رئيس جمهور قول احداث سالن های ورزشی را برای مراکز شهرستان ها داده بود و پس از پی گیری و در سفری که در معیت فرماندار به تهران داشتیم مسئولان نیز برای ساخت سالن سرپوشیده ورزشی و استخر شنا در بجستان قول دادند ولی تا به حال اعتبار خاصی برای آن اعلام نشده است. وی گفت: هر چند شهرداری بجستان با بضاعت مالی اندک خود برای توسعه فضای سبز شهری تلاش کرده است، این ها کافی نیست و با توجه به ارتقای بجستان به شهرستان نیازمند نگاه ویژه ای است.وی در پایان این گفت وگو با تقدیر از حضور گروه اعزامی خراسان به بجستان یاد و خاطره مرحوم «حسن آقایی» خبرنگار فقید خراسان را گرامی داشت. وی با اشاره به سابقه بیش از نیم قرن فعالیت روزنامه خراسان افزود: عملکرد روزنامه خراسان و اعتدال آن سبب رویکرد مردم به این رسانه شده است و امیدواریم انعکاس اخبار و گزارش های شهرستان نمود بیشتری در این روزنامه سراسری داشته باشد

 

 تأخیر در گازرسانی، تداوم خشکسالی و لزوم استقرار ادارات در بجستان

بجستان شهری کهن با مردمانی صبور در جنوبی ترین نقطه از استان خراسان رضوی واقع است. پس از سالیان متمادی خواسته به حق مردم این سامان برآورده شد و بجستان به عنوان شهرستان در فهرست تقسیمات کشوری ثبت شد و اکنون حدود ۱۰ ماه از آغاز به کار فرمانداری در این شهرستان می گذرد. خبرنگاران اعزامی روزنامه خراسان در سفر به این شهرستان کویری، با کوله باری از سوالات به سراغ فرماندار این شهرستان رفتند و پاسخ های وی را برای انعکاس در این رسانه جویا شدند.فرماندار بجستان که خود اهل کویر و از فرهنگیان با سابقه است، نخست به هیئت اعزامی از خراسان خیر مقدم می گوید و با خداقوتی، خبرنگاران خراسان را تلاشگران عرصه اطلاع رسانی معرفی می کند که به داد شهرستان های کوچک نیز می رسند.«غلامرضا کافی» در معرفی این شهرستان می گوید: بجستان در جنوبی ترین نقطه خراسان رضوی قرار دارد و با استان های خراسان جنوبی و یزد هم مرز است. بجستان در تاریخ ۱۲/۵/۸۷ از شهرستان گناباد جدا شد و به صورت یک شهرستان مستقل با دو بخش مرکزی و یونسی در تقسیمات کشوری به عنوان شهرستان شناخته شد. وی می گوید: این شهرستان در مجموع ۳۵ هزار نفر جمعیت دارد که نیمی از این جمعیت در دو شهر بجستان و یونسی و نیمی دیگر در ۵۲ روستا سکونت دارند. ۲۳ روستای این شهرستان بزرگ و پرجمعیت است و بقیه کوچک و کم سکنه می باشد.فرماندار بجستان می افزاید: از نظر اقلیمی این شهرستان دارای سه اقلیم متفاوت است؛ به دلیل وصل بودن به کویر مرکزی دارای اقلیم کویری است و در بخشی نیز به دلیل قرار گرفتن کویر و کوه و دشت دارای آب و هوای متفاوتی است و در قسمت محدود به شهرستان فردوس، به دلیل کوهستانی بودن آب و هوای معتدل و کوهستانی دارد.

وی در پاسخ به این سوال که استعدادهای این شهرستان نو پا چیست، می گوید: خوشبختانه به برکت نظام مقدس جمهوری اسلامی و توجه دولت نهم، درصد برخورداری جمعیت این شهرستان از امکانات آب، برق، تلفن و... خوب است و تعداد اندکی از روستاهای کم جمعیت ما از آب شرب بهداشتی بی بهره است. وی یکی از استعدادهای بالقوه شهرستان بجستان را ذخایر معدنی متنوع آن بیان می کند و می گوید: در این شهرستان ۵۰ معدن شناسایی شده که در حال حاضر ۲۹ معدن آن فعال است.وی می افزاید: در بحث آب نیز با وجود کویری بودن منطقه هر ثانیه بیش از ۵ هزار لیتر آب از زمین استحصال می شود. علاوه بر کشاورزی و تولید محصولات زراعی و باغی از جمله انار و زعفران، تولیدات دامی نیز قابل توجه است. وی کثرت واحدهای دام‌داری و پرورش طیور به ویژه در بخش یونسی را از ظرفیت های بالقوه شهرستان می داند و می گوید: ۵۰ مرغ داری تنها در بخش یونسی فعال است.

فرماندار بجستان با مثبت ارزیابی کردن پوشش گیاهی شهرستان و تنوع جانوری منطقه می گوید: بجستان از نظر زیست محیطی اهمیت بالایی دارد و در کنار آن با توجه به صنایع دستی، فرش و گلیم و آثار باستانی بسیار با ارزش منطقه که بعضا به ثبت میراث فرهنگی کشور نیز رسیده است از لحاظ گردشگری نیز حائز اهمیت است.وی در عین حال مدعی است هیچ یک از جاذبه های سیاحتی و گردشگری این شهرستان به خوبی معرفی نشده است و تأکید می کند در این راستا تاکنون بسیار ضعیف عمل شده است!وی با اشاره به استعداد بسیار زیاد این شهرستان در تولید محصولات صادراتی و استراتژیک انار و زعفران می گوید: در یکی دو سال گذشته متأسفانه بر اثر سرمای شدید خسارت های عمده ای به بخش باغبانی و کشاورزی شهرستان وارد شده و برداشت این دو محصول در بجستان تقریبا به صفر رسیده است. با این حال امیدواریم در سال آینده میزان برداشت محصول بالا باشد تا عقب ماندگی ها نیز جبران شود.وقتی در ادامه گفت و گو نظر فرماندار را درباره کارآفرینان و نگرانی های آن ها، جویا می شویم، می گوید: شهرستان بجستان به دلیل توانمندی بالقوه اش کارآفرینان خوبی در داخل شهرستان و حتی از خارج شهرستان دارد که اگر حمایت شوند، می توانند بازار کار و اشتغال را در شهرستان توسعه دهند. «کافی» با بیان این که حمایت مسئولان محلی جو خوبی را در شهرستان حاکم کرده است، می گوید: مدیران دولتی در شهرستان کاملا همدل هستند و در استان هم مدیران کل همکاری خوبی با شهرستان نوپای ما دارند که این نگاه قابل تحسین است و جای تشکر دارد.

وی یکی از امتیازات این شهرستان را قرار داشتن بر سر راه جاده ترانزیت شمال-جنوب بیان می کند و می افزاید: بجستان در حاشیه جاده ارتباطی مشهد- تربت حیدریه- فیض آباد قرار دارد که به فردوس متصل می شود و بزرگ راه فیض آباد- بجستان در حال بهره برداری است و دو بانده شدن این مسیر تا فردوس و دیهوک نیز در قالب یک طرح ملی در حال انجام است. وی با اشاره به لزوم تسریع در احداث باند دوم محور بجستان- فردوس اظهار می دارد: ده کیلومتر از این مسیر سال قبل به پیمان کار داده شد و مقداری هم کار شده است با این حال روند اجرای این طرح کند است و نگران هستیم. وی می گوید: با پی گیری نماینده شهرستان امیدواریم با تأمین اعتبار بیشتر، این جاده مسیر امنی برای زائران امام هشتم(ع) باشد.نماینده عالی دولت در بجستان وجود راه آهن در این شهرستان را فرصت خوبی برای استفاده مردم و سرمایه گذاران می داند و می افزاید: ایستگاه راه آهن در فاصله ۱۵کیلومتری شهر بجستان فعال است و برای حمل مسافر و حمل بار برای ساکنان این شهرستان و دیگر شهرهای مجاور هم قابل استفاده خواهد بود. وی می گوید: طبق اعلام مسئولان اداره کل راه آهن شرق از ۱۲ خرداد ماه قطار مسافربری طبس-مشهد نیز راه اندازی شد و مردم می توانند از این ناوگان استفاده کنند.«غلامرضا کافی» شهرک صنعتی بجستان را آماده سرمایه گذاری می داند و می گوید: زیر ساخت های این شهرک مهیا شده و شبکه گازرسانی آن نیز در حال تکمیل شدن است و در آینده نزدیک به نتیجه خواهد رسید.

از وی درباره اعتبارات شهرستان تازه تأسیس بجستان می پرسیم. وی می گوید: اعتبارات تملک دارایی ها در سال قبل (که بخش تابعه ای از گناباد بودیم) به صورت کامل جذب شد و ۵/۳میلیارد تومان در ۷ ماه به شهرستان بجستان اختصاص یافت و پروژه های مهمی به اجرا درآمد.به گفته وی اعتبارات تملک دارایی های سال ۸۸ این شهرستان نسبت به سال ۸۷ ،۵۰درصد افزایش داشته است و عنایت مدیران استان به ویژه استاندار خراسان رضوی که نگاه ویژه ای به شهرستان های جدید استان دارند، جای تشکر دارد. وی می گوید: علاوه بر اعتبارات استانی پروژه های ملی و ساختمان های دولتی نیز با اعتبارات جداگانه ای در این شهرستان در حال اجراست.

یکی از دغدغه های مردم دیار بجستان لزوم استقرار برخی اداره ها و نهادهاست. وقتی موضوع را به فرماندار گوشزد می کنیم، می گوید: خوشبختانه با پی گیری مدام این فرمانداری بیشتر اداره های دولتی در شهرستان بجستان مستقر شده است و در همین جا باید از همکاری مدیران استانی برای ارتقای اداره های قبلی و افتتاح اداره های جدید تشکر کنم. ضمن این که پی گیری هایی برای استقرار اداره های تعاون، بنیاد شهید و امور ایثارگران، میراث فرهنگی- گردشگری و صنایع دستی، کار و امور اجتماعی، تعاون روستایی، تبلیغات اسلامی، تأمین اجتماعی و امور اراضی جهاد کشاورزی ادامه دارد.وی از راه اندازی فرماندهی نیروی انتظامی در شهرستان بجستان طی چند روز گذشته خبر داد.

از فرماندار بجستان درباره «میزان بارندگی و احتمال تداوم خشکسالی در منطقه» می پرسیم. او در پاسخ می گوید: در حالی که در همه نقاط بارش باران به ویژه از ابتدای سال ۸۸ بیش از میانگین بارندگی بوده است ولی شهرستان بجستان امسال هم دچار خشکسالی است و بخش یونسی فاصله زیادی تا میانگین ها دارد. امسال (سال زراعی ۸۸-۸۷) بارندگی این منطقه ۸۰ میلی متر بوده که رقم ناچیزی است و باید این شهرستان در زمره شهرستان های دارای پدیده خشکسالی قرار گیرد و مردم از مزایای در نظرگرفته شده برخوردار شوند.

سوال دیگر خراسان از نماینده عالی دولت در بجستان موضوع گازرسانی به این شهر است که «کافی» در جوابمان می گوید: پروژه گازرسانی بجستان از سال های پیش شروع شد.ا پی گیری هایی که انجام شده بود آقای معراجی مدیر عامل شرکت گاز استان قول داده بود پروژه در دهه فجر ۸۷ به بهره برداری برسد و ماهم طبق قول ایشان به مردم این وعده را دادیم. ولی متاسفانه هنوز این مسئله محقق نشده است. وی علت این موضوع را این گونه بیان می کند که «گویا شبکه انتقال گاز به شهرستان مشکل دارد» وقتی اصرار می کنیم علت اصلی و مشکل پروژه را بیان کند، کمی تامل می کند و ادامه می دهد: پیمانکار خط انتقال گاز از گناباد به بجستان و فردوس از لوله های غیر استاندارد استفاده کرده است که در مرحله تست جواب نداد و متاسفانه کار گره خورده است و...پرسش دیگر ما به نیابت از اهالی خونگرم بجستان مشکلات درمانی این شهر است. فرماندار بجستان در پاسخ می گوید: در گذشته بجستان یک مراکز درمان به عنوان بیمار بستر داشت که با ارتقا به شهرستان با همت دولت و تلاش دانشگاه علوم پزشکی گناباد ۳۰۰ میلیون تومان صرف تجهیز و توسعه این مرکز شد و اکنون به عنوان یک بیمارستان تقریبا مجهز در خدمت شهروندان است ولی از نظرنیرو در مضیقه است و نیاز به حضور پزشکان متخصص دارد.یکی از نگرانی های مردم بجستان بافت فرسوده شهری است که فرماندار در این باره می گوید: بافت فرسوده در شهر بجستان و روستاها بسیار زیاد است. در شهر بجستان که ۲ محله قدیمی دارد، قسمت قدیمی شهر بسیار فرسوده است و اگر زلزله ای رخ دهد نگران کننده خواهد بود. از این رو باید تمهیداتی اندیشیده شود، در این راستا کارهایی انجام و مقدماتی فراهم شده است ولی بازسازی انبوه بافت های فرسوده در توان شهرستان نیست و توان استان هم باید به کمک گرفته شود تا خیال ما و مردم آسوده شود.

از دیگر مشکلات طرح شده از سوی شهروندان بجستانی موضوع بیکاری قشر جوان است.فرماندار در این باره با تایید موضوع می گوید: در اشتغال وضعیت خوبی نداریم، حفظ اشتغال موجود و ایجاد اشتغال جدید به دلیل پرداخت نشدن تسهیلات بانکی و خشکسالی مقداری مشکل است، طرح های مختلفی در منطقه آماده سرمایه گذاری است که باید موانع آن رفع و با پرداخت تسهیلات حمایت شود. البته با اجرای دستورالعمل جدید دولت امیدواریم مشکلات این بخش رفع شود.از وی درباره عملکرد شهرداری بجستان می پرسیم. غلامرضا کافی می گوید: شهرداری بجستان اگرچه درآمد کمی دارد ولی برای اصلاح معابر شهری تلاش های خوبی انجام داده است. با این حال در بحث ساماندهی حمل ونقل درون شهری وضعیت مطلوب نیست.فرماندار بجستان در ادامه این گفت وگو یکی از مباحث پی گیرانه را استقرار اداره ها و افتتاح آن ها می داند و مدعی است: تا شورای اداری شهرستان کامل نشود و مردم برای امور معمولی نیاز به رفت و آمد به شهرستان گناباد داشته باشند، شاهد اتلاف وقت مردم خواهیم بود.از این رو انتظار ما از مدیران کل و مسئولان استان این است که هر چه زودتر اداره های مورد نیاز را در شهرستان مستقر کنند.

پرسش دیگر خراسان درباره توانمندهای معدنی از جمله سنگ های تزیینی در این شهرستان و برنامه های آینده برای بهره برداری و فرآوری آن در محل است. وی جواب می دهد: یکی از مهم ترین فرآورده های شهرستان بجستان سنگ تزیینی است و در برنامه داریم تا مکانی به نام شهرک سنگ یا پایانه سنگ را در نزدیکی ایستگاه راه آهن به عنوان بازار سنگ دایر کنیم تا از طریق ریل به بازار سراسر کشور سرویس دهی شود و محصولات تولیدی شهرستان به نحو بهتری به فروش برسد. وی با اشاره به این که باید تلاش شود بهره برداران برای استخراج و فروش سنگ مشکلی نداشته باشند، می گوید: نیازهای این بخش در حال بررسی و تامین شدن است.وی درباره این ادعای مردم که «سود صادرات سنگ های معادن این شهرستان نصیب افراد غیربومی می شود»، اظهار می دارد: هدف اصلی از ایجاد پایانه سنگ در شهرستان همین مسئله است که سود بیشتری نصیب مردم شهرستان شود. در عین حال که معدن سرمایه ملی آحاد مردم است به اعتقاد ما هر کس روی معادن منطقه کار کند باعث رونق منطقه، افزایش ترددها،افزایش وسایل نقلیه، مشغول شدن نیروهای کاری منطقه و اشتغال زایی مستقیم و غیر مستقیم در شهرستان می شود و در خدمت همه بزرگواران اعم از مردم بومی و افراد خارج از شهرستان هستیم. به گفته وی در این شهرستان زمینه کار فراوان است و مردم بجستان هم می توانند از معادن شهرستان استفاده کنند.

وی با تاکید بر این که « نیازهای شهرک صنعتی بجستان برای سرمایه گذاری افراد باید رفع شود»، می افزاید: استفاده از ظرفیت های منطقه به ویژه جوانان روستایی برای رونق دادن به کشاورزی و دام داری و ایجاد مشاغل دیگر که سبب بهبود معیشت افراد شود و آن ها را در روستا نگه دارد، در راس برنامه های مسئولان منطقه است.رئیس شورای اداری شهرستان بجستان در ادامه از صدور ۲۰ جواز تاسیس واحدهای تولیدی در شهرک صنعتی این شهرستان خبر می دهد و می گوید: در این شهرک که ۷۰ هکتار وسعت دارد، تا به حال به ۱۱ متقاضی زمین واگذار شده است.«کافی» در پاسخ به انتقاد شهروندان بجستانی درباره کیفیت آب شرب این شهر نیز می گوید: بجستان سالیان قبل به ویژه در فصل تابستان با مشکل کم آبی مواجه بود ولی با اجرای پروژه آب رسانی که با هزینه ۷/۳ میلیارد تومان توسط شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی انجام شد، از نظر کمی مشکل مردم رفع شد ولی کیفیت آب مطلوب نیست و چون در فصل تابستان مردم مشکل خواهند داشت، برنامه ریزی شده است که شرکت آبفای شهری استان از شبکه انتقال آب شیرین، شبکه ای برای برداشت آب در سطح شهر طراحی و ایجاد کند تا دسترسی مردم به آب شرب شیرین و با کیفیت بالا فراهم شود.فرماندار بجستان در پاسخ به آخرین سوال درباره سرنوشت مجتمع اداری این شهرستان می گوید: برای استقرار اداره های جدید و بدون ساختمان مجتمع اداری شهرستان طراحی شده و حدود ۵۴۰ میلیون تومان هم اعتبار تخصیص یافته است که با تامین زمین از سوی سازمان مسکن و شهرسازی استان شروع خواهد شد. به گفته وی ساختمان فرمانداری شهرستان نیز در بدو تاسیس فرمانداری شهرستان کلنگ زنی و به پیمانکار واگذار شد، لیکن عملیات اجرایی آن با گذشت ۱۰ ماه هنوز آغاز نشده است.

صفحه R03 گزارش (رضوي) ، شماره سريال 17277 ، تاريخ انتشار 880311

گروه اعزامی روزنامه خراسان این بار در سفر به شهرستان مه ولات در جنوب استان خراسان رضوی از نزدیک با ساکنان این خطه دیدار و گفت و گو کرده و به واکاوی کمبودهای این دیار و مشکلات منطقه پرداخت. آنچه در پی می آید بخشی از دل گفته های اهالی دیار مه ولات و ساکنان شهر فیض آباد درباره مشکلات منطقه است. مشکلاتی که یکی دو تا نیست!

پس از عبور از پیچ و خم های جاده مرگ و گذشتن از شهرستان تربت حیدریه وارد دشتی وسیع و هموار با مزارع و باغات سرسبز می شویم. اینجا شهرستان مه ولات به مرکزیت شهر فیض آباد در حاشیه کویر مأمنی برای ساکنان مهربانش شده است.شهرستانی که در قسمت های شمالی آب و هوای کوهستانی و در قسمت های مرکزی و جنوبی به سبب وجود بیابان و دشت آب و هوای گرم و خشک دارد. در مسیر جاده آسیایی هرچه بیشتر به جنوب استان خراسان رضوی نزدیک شوی پس از عبور از سه راهی شادمهر و روستاهای اسکندرآباد، چهل سر و دوغ آباد، خودنمایی باغ های سرسبز پسته و درختچه های تازه پا گرفته انار (پس از سرمای سال ۱۳۸۶) به شما خواهد گفت به دیار آفتاب سوزان و آب های شور پا گذاشته اید. هر چند باید مراقب باشید تا حین رانندگی محو زیبایی این باغ ها نشوید و فراموش نکنید در جاده مرگ خودرو خود را می رانید.از سه راهی مهنه تا مرکز شهرستان مه ولات یعنی شهر فیض آباد حدود ۵کیلومتری را باید در جاده ای دوبانده برانید تا به میدان ورودی شهر برسید. میدان «فلسطین» با تندیس پسته های خندان از شما استقبال می کند.اینجا را مروارید کویر گویند و قطب کشاورزی استان، سرآمد در تولید محصولات زراعی و باغی و اما...ساکنان خونگرم این دیار دل گفته ها دارند و توقعات به حق. وقتی اعضای گروه اعزامی خراسان در جای جای شهر فیض آباد به سراغ شهروندان می روند و درد دل های آنان را گوش می دهند قول می دهیم برای رفع مشکلات این هموطنان دل گفته های آنان را منعکس کنیم.

با گذشت بیش از ۳ سال از ارتقای فیض آباد به شهرستان متأسفانه هنوز برخی ادارات و سازمان های دولتی در این شهرستان مستقر نشده اند. «خسروی» از ساکنان شهر فیض آباد می گوید: اگرچه مه ولات به شهرستان ارتقاء یافته است ولی هنوز مشکلات اداری و ساختاری آن پا بر جای مانده است. به گفته وی برخی اداره های این شهرستان در حد نمایندگی است و ۲ نفر نیروی مستقر در آن ها کارایی لازم را ندارند، نمونه اش اداره تأمین اجتماعی است که در مه ولات ۲ نیرو دارد و در تربت حیدریه ۱۸ نفر، در حالی که اهالی این منطقه به دلیل شرایط خاص کشاورزی و کارگری بودن اشتغال افراد بیشترین سر و کار را با بیمه و تأمین اجتماعی دارند.وی با اشاره به نبود ادارات مهمی چون ثبت اسناد و املاک، اوقاف و امور خیریه و میراث فرهنگی می گوید: با وجود نیاز مردم به انجام یک سری فعالیت های ثبتی و امور موقوفاتی، به دلیل نبود ادارات مربوطه اهالی مجبورند برای انجام کارهای اداری خود در جاده ای که معروف به جاده مرگ است ۶۰ کیلومتر را تا تربت حیدریه طی کنند. شهروند دیگری نیز به تخریب آثار باستانی از جمله رباط تاریخی شهر فیض آباد اشاره کرده و می گوید: استقرار نداشتن اداره میراث فرهنگی و گردشگری در مه ولات سبب شده آثار باستانی و میراث کهن از جمله چندین رباط تاریخی و مزار ابوسعید در مهنه به فراموشی سپرده شود. وی می افزاید: آب انبار تاریخی رباط روستای میان دهی نیز به امان خدا رها شده و با قدمت ۸۰۰ سال در حال نابودی هستند.

یک شهروند فیض آبادی نیز با اشاره به مشکل کمبود وسایل حمل و نقل عمومی در شهر تصریح می کند: ظاهرا این شهر حدود ۳۰ تا ۴۰ تاکسی دارد اما عملا تعداد کمتری تاکسی در شهر دیده می شود و دلیل آن هم این است که تاکسی داران دارای مشاغل دیگر مانند کشاورزی و باغداری هم هستند بنابراین نمی توانند همه اوقات خود را به خدمات رسانی به مردم اختصاص دهند.وی با بیان این که شهر فیض آباد مرکز معاینه فنی خودرو ندارد، می افزاید: مردم مجبورند برای انجام معاینه فنی به شهرهای کاشمر، تربت حیدریه، مشهد یا حتی بیرجند مراجعه کنند.وی در توضیح این مطلب می گوید: ماه گذشته برای معاینه فنی خودروام از ساعت ۵ صبح عازم شهرستان کاشمر شدم و تا ساعت ۱۲ ظهر نیز در این شهر معطل ماندم. این فرهنگی ساکن فیض آباد خاطرنشان می کند: به دلیل نبود دفتر خدمات پلیس+۱۰ در این شهر حتی نمی توانیم برگ عدم خلافی برای خودرو تهیه کنیم یا برای خودروی خود پلاک تهیه کنیم و برای چنین کارهای جزئی مجبوریم به تربت حیدریه مراجعه کنیم آن هم از مسیر خطرناکی مانند جاده مرگ! وی با اشاره به دیگر مشکلات این شهر می گوید: یکی از مشکلات فیض آباد این است که دکه مطبوعاتی در این شهر نداریم و جای سوال است که چرا باید دکه مطبوعاتی در اختیار پوست فروش، دباغ یا سیگارفروش و رادیوساز باشد.انتظار داریم مسئولان به این امر فرهنگی بهتر توجه کنند.یکی دیگر از شهروندان فیض آبادی به خراسان می گوید: آب آشامیدنی در این شهر کیفیت خوبی ندارد و درصد املاح و شوری آن، آن قدر زیاد است که به لوله های فلزی و کولرهای آبی آسیب وارد می کند.«مجیدی» اضافه می کند: قرار بود آب دشت ازغند به شهر فیض آباد هم متصل شود اما معلوم نیست چرا باید در حالی که بسیاری از روستاهای اطراف از این آب عالی استفاده می کنند مردم مرکز شهرستان آب نامرغوب بیاشامند.یکی از شهروندان فیض آبادی با اشاره به تاسیس شهرستان «مه ولات» می گوید: در حالی که اینجا قطب کشاورزی در استان خراسان رضوی است اما حتی یک سیلو برای ذخیره گندم وجود ندارد.«رستم زاده» اضافه می کند: مجبوریم گندم ها را یا به دلالان بفروشیم و یا پس از طی مسافت زیادی در جاده مرگ به گناباد یا تربت حیدریه برسانیم.وی ادامه می دهد: وقتی گندم در سیلوی گناباد محاسبه شود دیگر کشاورزان منطقه مه ولات از خدمات جهاد کشاورزی بهره ای نمی برند چون عملا آن تولیدات به نام شهرستان ذخیره کننده ثبت می شود و مسئولان جهاد کشاورزی شهرستان هم از این موضوع مطلع هستند.

یکی از بانوان شهر فیض آباد نیز که ساکن شهرک هاشمیه است به خراسان می گوید:متاسفانه نیازهای قشر بانوان در این شهر به فراموشی سپرده شده است و امکانات ورزشی برای ما وجود ندارد. وی که خود را «فاطمه نصرتی» معرفی کرد می افزاید: شهرستان نوپای مه ولات به ویژه شهر فیض آباد با جمعیت ۱۵ هزار نفری مجتمع فرهنگی، هنری و امکانات مورد نیاز برای قشر جوان و نوجوان را ندارد. به گفته وی نبود امکانات فرهنگی، ورزشی و تفریحی در این شهرستان سبب روی آوردن جوانان به برخی ناهنجاری های اجتماعی شده است.یکی از اهالی خیابان حجت شمالی نیز به گزارشگر خراسان می گوید: در شهر فیض آباد با وجود آب و هوای گرم و کویری هنوز استخر شنا راه اندازی نشده است ووجود چنین مکانی می تواند در تامین روحیه نشاط و شادابی اهالی این دیار موثر باشد.وی تسریع در احداث باند دوم جاده ارتباطی مهنه تا تربت حیدریه را برای کاهش تصادفات و تلفات جاده ای مورد تاکید قرار داده و می گوید: مسئولان شهرستان مه ولات باید تحقق این پروژه را به جد پی گیری کنند.یک راننده سواری نیز با اشاره به برخورداری این شهرستان از نعمت گاز طبیعی می گوید: از دو سال قبل عملیات اجرایی ساخت جایگاه عرضه سوخت CNG در فیض آباد، آغاز شده است ولی هنوز این پروژه به بهره برداری نرسیده است. به گفته وی به دلیل نبود محل سوختگیری گاز طبیعی در شهرستان مه ولات مالکان خودروهای دوگانه سوز با مشکل مواجه هستند.یکی از جوانان شهر فیض آباد نیز در گفت وگو با گزارشگر خراسان از روند کند ساخت بیمارستان این شهرستان انتقاد کرد. «نظام» می افزاید: چند سال است که مسئولان مدام قول بهره برداری از بیمارستان در حال احداث این شهر را می دهند ولی هنوز از تکمیل ساختمان خبری نیست و معلوم نیست تا کی مردم باید منتظر تکمیل ساختمان و تجهیز بیمارستان ۲۴ تختخوابی فیض آباد باشند. وی با تشکر از اقدامات ارزنده دولت نهم در توسعه و عمران این شهرستان محروم می گوید: بسیاری از فعالیت های اخیر دولت موجب افزایش روحیه نشاط و امیدواری در مردم فیض آباد شده است و هر از چندی شاهد استقرار ادارات و نهادهایی هستیم که فعالیت آن ها می تواند زمینه رفع مشکلات مردم و توسعه بهتر منطقه را فراهم کند.یکی از متقاضیان مسکن مهر نیز در شهر فیض‌آباد از تاخیر در شروع ساخت مسکن مهر انتقاد کرده و می‌گوید: پیشرفت فیزیکی ساخت مسکن طرح 99ساله چندان مناسب نیست و جوانان امیدی به خانه‌دار شدن در این طرح ندارند. به دنبال گلایه برخی شهروندان درباره برگزار نشدن آزمون و صادر نشدن گواهی نامه رانندگی در این شهرستان گزارشگر اعزامی خراسان روز سوم خرداد ماه به محل استقرار معاونت راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی مه ولات مراجعه کرد ولی در مدت زمان حضور وی از ساعت ۱۲:۱۰ تا ۱۲:۲۵ متاسفانه در تمام اتاق های مربوط به رئيس پلیس راهور، بخش وظیفه عمومی، اداره اماکن و گذرنامه و اجرائیات در یک مجموعه ساختمانی قفل بود. این در حالی بود که هنوز ۲ ساعت تا پایان وقت اداری باقی مانده بود. هنگام حضور گزارشگر خراسان ۴ نفر از شهروندان نیز برای انجام کارهای اداری به این محل مراجعه کردند ولی به دلیل بسته بودن اتاق ها و پاسخگو نبودن کسی این افراد دست خالی بازگشتند.البته گروه اعزامی خراسان در سفر به مه ولات پاسخ مسئولان از جمله فرماندار و اعضای شورای شهر را درباره انتقادات و خواسته های ساکنان این دیار دریافت کرده است که در گزارش های بعدی انعکاس خواهد یافت.

 

 ستاره كویر هنوز حسرت گذشته را می خورد

وقتی نام کویر برده می شود، بی درنگ در ذهن انسان بیابانی لم یزرع، گرمای بیش از اندازه هوا، کم آبی و گرد و خاک تداعی می شود. هیچ کس نیست که با شنیدن نام کویر، به یاد کوه های سر به فلک کشیده و درختان کهنسال و سرسبز بیفتد.اما از آن جایی که آفریدگارم خالق شگفتی هاست، به سرانگشت قدرت در میان بیابان های لم یزرع کوه های سر به فلک کشیده و درختان سرسبز را در عین کم آبی و عطش می آفریند؛ و شهر کاخک یکی از همین مناطق است.این که از کدام مسیر وارد شهر کاخک در ۲۲ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان گناباد شوی، زمین تا آسمان تفاوت دارد. اگر از مسیر شمال یعنی از گناباد عازم کاخک شوی، تنها و تنها بیابان هایی را نظاره خواهی کرد که به ندرت می توان در آن از سرسبزی نشانی دید. اما مسیر جنوبی شهر حال و روزش فرق می کند. از میان کوه های جنوب شهر که می گذری طبیعت زیبای کوه پایه ای بی اختیار تو را در میان آرزوهای داشته و نداشته ات غرق می کند. اگرچه جاده ای که به تازگی افتتاح شده است و از شهر آیسک و روستای کریمو از توابع شهرستان سرایان به کاخک می رسد، هنوز در برخی نقاط خط کشی و علایم ندارد و حتی بعضی قسمت هایش خاکی مانده اما این مسیر زیبا جزو زیباترین مسیرهای عبور و مرور استان است که متأسفانه خواسته یا ناخواسته کمتر معرفی شده است.سد کاخک (شهید نوری) که در فاصله چند کیلومتری جنوب شهر قرار دارد، آن چنان خشک و بی آب است که اگر از بالا نگاه کنی مخزن و پایاب سد را نمی توانی تشخیص دهی.با نزدیک شدن به شهر کاخک به تعداد انواع درختان میوه از جمله هلو، بادام، زردآلو و گردو اضافه می شود. اگر کمی حواست جمع باشد، درختان کهنسالی را خواهی یافت که با عمری حدود یک صد سال سر بریده شده است و سر شاخه های بریده شان حکایت دردی آشنا دارد. این جا درختان یا بر اثر وجود کرم خراط از بین رفته است یا سرمای زمستان سال ۱۳۸۶ چنان تازیانه ای بر پیکرشان زده که برای همیشه آثار آن را روی جان و تن حس خواهند کرد، البته اگر عمری برایشان باقی مانده باشد.کاش می شد به روشی جادویی پای صحبت این درختان کهنسال نشست درختانی که لااقل یک صد سال عمر دارند و اگر حرف هایشان را بشنوی برایت از مردان و زنانی سخن خواهند گفت که در عین سادگی و بی آلایشی در این دنیا زیستند و بدون حتی ذره ای پایمال کردن حق دیگری، عازم سفر آخرت شده اند. انسان هایی که متأسفانه امروز تعداد انگشت شماری از آن ها باقی مانده است... چقدر این دنیا زودگذر است.اگر خسته نباشی و لحظه ای کنار جاده بایستی، صدای چشمه سارهایی که آب، این نعمت الهی را به شهر کاخک هدیه می کنند، خواهی شنید.اگرچه ساکنان این شهر معتقدند مقدار آب شهر از ۱۰ جوی به ۲ جوی کاهش یافته اما همین مقدار هم شریان حیاتی شهر است.بر خلاف شهرهای بزرگ در این جا خبری از دود و انواع آلودگی ها نیست حتی ساختمان های چند طبقه هم در این شهر زیبا و خوش آب و هوا جایی ندارد.در ورودی شهر به جای ساختمان های رنگارنگ، درختان یک رنگ به استقبالت می آیند. از میان این درختان هم که بگذری از مسیر جنوبی، اولین نقطه شهری که به خود فرا می خواندت، بارگاهی معنوی متعلق به یکی از فرزندان گرانمایه امام موسی کاظم(ع) معروف به امام زاده سلطان محمد عابد(ع)، برادر گرامی امام رضا(ع) است. اینجا شهر زیارتی و ییلاقی کاخک است. جنوبی ترین نقطه خراسان رضوی، اگر به این نقطه شهر رسیدی و توفیق دست داد که به زیارت مضجع نورانی این زاده اهل بیت(ع) بروی، شک نکن که با پای خود نیامده ای و تو را به آن جا فراخوانده اند. در میان شهرهایی که در این سفر خبری به آن جا سری زدیم به جرأت می توان گفت: کاخک تنها شهری بود که از فضای سبز آن نمی شد یا لااقل به سختی می شد اشکال گرفت.کاخک تنها ۵ یا ۶ خیابان اصلی دارد که همه آن ها پوشیده از درختان کهنسال عموما از نوع توت و چنار است. اصلا شناسه میدان اصلی شهر درخت چناری است که به گفته خیلی ها بیش از ۷۰۰ سال عمر دارد.شهر کاخک را به خیلی از نمادها می توان شناخت، سرسبزی، خوش آب و هوایی، آبشارهای زیبا و طبیعی، آسیاب های آبی، زعفران، بادام، گردو، برگه زردآلو، کره، سرشیر، ماست، کشک، پنیر و عسل از جمله مهم ترین این نشانه هاست اما آن چه این شهر زیبا و البته مظلوم را بیشتر مطرح کرد، زلزله مخرب سال ۱۳۴۷ بود.مردم این شهر معتقدند کاخک قبل از زلزله حدود ۲۰ هزار نفر جمعیت داشت؛ پس از جان باختن بیش از ۳ هزار و ۵۰۰ نفر بر اثر این واقعه دردناک، و از بین رفتن قسمت عمده شهر بسیاری از اهالی شهر را ترک کردند. اما مسئولان این آمار را قبول ندارند و تعداد ساکنان آن زمان شهر را حدود ۷ هزار نفر می دانند. حتی اگر همین ۷ هزار نفر را هم تعداد ساکنان شهر قبل از زلزله بدانیم، با آگاهی از این که این شهر الان ۵ هزار نفر جمعیت دارد، این سوال پیش می آید که چطور پس از گذشت ۴۱ سال نه تنها جمعیت کاخک افزایش نیافته بلکه ۲هزار نفر نیز کمتر شده است.«این شهر دومین شهر کشور از لحاظ جمعیت افراد کهنسال است»؛ به همین دلیل در کوچه ها و خیابان های شهر از حضور جوانان خبری نیست. گویی شادی و نشاط از این شهر رخت بربسته و کاخک را به شهر سالمندان تبدیل کرده است.فضای خشک شهر کاخک خود را بیشتر به تو نشان خواهد داد اگر به تمام معابر شهر سری بزنی و این در حقیقت بهای حضور دیو زشت خوی خشکسالی در این شهر و روستاهای اطراف است.برای من و همکارانم که تنها ساعاتی را در این شهر به سر بردیم، درک مشکلات و سختی های مردم کار دشواری بود. اصلا در تصور نمی گنجد شهری که یکی از اصلی ترین مراکز گردشگری و زیارتی در جنوب استان است، این چنین به سختی با مشکلات مالی و اقتصادی دست و پنجه نرم کند؛ توجه به این شهر سرسبز نیازمند مدیرانی است که با حضور میدانی در کاخک از نزدیک با مسائل و مشکلات آشنا شوند.وقتی پای صحبت ساکنان خونگرم این دیار می نشینم جدی ترین نکته را یکی از کسبه شهر کاخک بر زبان می آورد و می گوید: «اصلا به فرض این که کاخک بهترین مکان گردشگری استان باشد، ما باید چه بخوریم؟ درآمد ما از کجا باید تأمین شود؟ فرزندانمان در کدام کارگاه و کارخانه باید سرکار بروند؟«سید حاجی میرشاه میری» قرآنی را از داخل ویترین مغازه کوچک و محقرش خارج می کند و می گوید: به همین قرآن قسم روزهایی می شود که حتی صد ریال هم فروش ندارم و شب ها دست خالی به خانه بر می گردم.وی که بغض گلویش را گرفته است، اضافه می کند: سال ها پیش من از تهران برگشتم تا در شهر خودم زندگی و گذر ایام کنم اما با توجه به این شرایط به زودی شهر را ترک می کنم و به تهران بازخواهم گشت.وی با اشاره به تعداد اندک جوانانی که در خیابان حضور دارند، اظهار می دارد: فکر می کنید برای چه این شهر تبدیل به خانه سالمندان شده است برای این که کاری در شهر و روستاهای اطراف نیست و در نتیجه بیشتر جوانان کاخکی برای کارگری به شهرهای دیگر از جمله مشهد، تهران و گناباد می روند. وی ادامه می دهد: کاری هم که آن ها انجام می دهند شغل درآمدزایی نیست و بیشترشان در نانوایی ها مشغول هستند.این شهروند کاخکی می افزاید: همه کسبه شهر وضعشان خراب است، تمام مردم به سبب وام های مختلف به بانک ها بدهکار شده اند و قدرت خرید مردم به صفر نزدیک شده است.«رمضانی» از فرهنگیان کاخک هم کوچک بودن محیط شهری و مستقر نبودن کارخانه ها و کارگاه های تولیدی را دلیل اصلی مهاجرت مردم به دیگر نقاط می داند و می گوید: این شهر در حالی که از ۶۹ سال پیش شهرداری داشته، اما نتوانسته است در ابعاد اقتصادی رشد کند.وی اضافه می کند: روزگاری کاخک مرکز فروش ابزارآلات آهنی کشاورزی، ظروف مسی، چوب و چاقو در منطقه بود اما این روزها آخرین چاقوساز کاخکی که دلش به گرمای کوره کوچک و ضرب آهنگ دلنواز پتکش گرم بود، در بستر بیماری افتاده است.یکی دیگر از شهروندان کاخکی با اشاره به وقوع خشکسالی های پی درپی در منطقه می گوید: روزگاری ۱۰ جوی آب هم قابلیت جمع آوری آب های ورودی به شهر کاخک را نداشت اما امروز اندکی آب تنها در ۲ جوی این شهر جریان دارد.«خادمی» از رانندگان تاکسی شهر نیز می افزاید: مجبوریم مغازه داری کنیم، آن قدر تقاضا برای جابه جایی درون شهری کم است که اقساط تاکسی ام را از جیب خود یا با قرض گرفتن تامین کرده ام. آخر چه کسی حاضر است در شهری با اوضاع و احوال کنونی کاخک ۴۰۰ تومان برای مسیرهای شهری پرداخت کند.وی در مورد گازرسانی به شهر نیز می گوید: بیشتر مناطق از نعمت گاز برخوردار شده اند اما چند کوچه باقی مانده که معلوم نیست به چه دلیلی گازکشی نمی شود.وی با اشاره به عرض کم جاده ارتباطی کاخک به گناباد اظهار می دارد: در حالی که فاصله کاخک تا مرکز شهرستان تنها ۲۴ کیلومتر است اما جاده کم عرض ارتباطی موجب شده است در ایام خاص مانند روزهای عاشورا، تاسوعا، اربعین و دهه آخر صفر شدت ترافیک در این مسیر افزایش یابد.وی در ادامه با اشاره به میزان بهره برداری از زمین های کشاورزی منطقه می گوید: به دلیل خشکسالی های مداوم کارایی زمین های کشاورزی کاهش یافته است و به نظر می رسد میزان محصول دهی این اراضی هم اکنون تنها ۵ درصد سال های قبل است.«صداقتی» از کشاورزان کاخک نیز به گزارشگر اعزامی خراسان می گوید: بسیاری از درختان گردو و بادام بر اثر شیوع آفت کرم خراط در حال نابودی است، در حالی که تعداد زیادی از درختان نیز به دلیل سرمای سال ۱۳۸۶ نابود شده است.وی می افزاید: در کاخک سه طبقه اجتماعی کاسب، کارمند و کشاورز زندگی می کنند که بهترین آن ها کارمندان دولت و ضعیف ترین و آسیب پذیرترین قشر نیز کشاورزان هستند.وی ادامه می دهد: آن هایی که کارمند هستند چون از درآمد خود مطمئن هستند، به راحتی برای ازدواج و تهیه اقلام ضروری زندگی برنامه ریزی می کنند اما وای به روز کشاورزان و کاسبان!«فرهادی» از دیگر شهروندان کاخکی نیز با بیان این پرسش که آیا مسئولان تا به حال نامی از کاخک شنیده اند وارد بحث می شود و اضافه می کند: کاخک از شهرهای فراموش شده در کشور است.وی خطاب به گزارشگر اعزامی خراسان می گوید: این مردم انتظار دارند «روزنامه خراسان»  صدای مردم شهر فراموش شده کاخک را به گوش مسئولان برساند.یکی از ساکنان خیابان شهید منتظری کاخک نیز در حالی که لیوانی از چای به دست دارد که سطح آن را لایه ای روغنی شکل پوشانده است، می گوید: چای ما همیشه به همین صورت است و به همین دلیل میلی به خوردن چای نداریم.«احسان» می افزاید: در این شهر استخر یا زمین فوتبال مناسبی وجود ندارد، که بتوان اوقات فراغت را گذراند و در نتیجه محیط شهری خیلی زود خسته کننده می شود.وی با اشاره به نبود مراکز بهداشتی و درمانی مناسب نیز می گوید: مرکز بهداشت پزشکان خوبی ندارد و اگر شدت بیماری بالا باشد، بیماران را به گناباد اعزام می کنند.وی خاطرنشان می کند: در این مرکز حتی بیماری مانند سرماخوردگی نیز درمان نمی شود چه برسد به دیگر بیماری ها.یکی دیگر از اهالی این خیابان نیز به خبرنگار ما می گوید: از چندی قبل قرار بود یک مرکز بهداشتی و درمانی جدید در شهر ایجاد شود اما به نظر می رسد مسئولان قول و قرارهای خود را از یاد برده اند.اگرچه بخشدار شهر کاخک درباره مسائل و مشکلاتی که به آن اشاره شد، توضیحاتی ارائه کرد که در شماره های بعدی منعکس خواهد شد اما سوال مهم اینجاست که چه طور بلایی خانمان سوز مانند خشکسالی می تواند اینچنین آه از نهاد کشاورزان و باغ داران برآورد.آن چه مهم است این نکته است که با توجه به خشکسالی حاد شهر کاخک، مسئولان باید با بررسی این شرایط، هرچه سریع تر نسبت به حمایت از کشاورزان و باغ داران آسیب دیده اقدام اساسی و عملی انجام دهند.بدون تردید حق این شهر کوچک که با ۵ هزار نفر جمعیت سالانه بنا بر آمار بخشداری تا ۲ میلیون زائر و مسافر دارد، بیشتر از آن چیزی است که اکنون دارد.این که در دل کویر شهری سرسبز پذیرای خیل زیادی از مردم باشد نعمتی است که اگر قدر دانسته نشود، تبعات سنگینی بر جای خواهد گذاشت